Opinie

Politieke wil om Big Tech aan te pakken bereikt kantelmoment

Monopolies

Commentaar

Het was voor de bazen van Google, Amazon, Facebook en Apple duidelijk even wennen. Bij de hoorzitting in het Amerikaanse Congres deze woensdag werden ze totaal anders onthaald dan bij andere gelegenheden in de voorgaande jaren. Niet alleen vanwege de mondkapjes en (opvallend gammele) videoverbindingen was deze zitting een duidelijke breuk met het verleden.

Vooral viel de verandering van toon op. Sundar Pichai, Jeff Bezos, Tim Cook en Mark Zuckerberg troffen ronduit vijandige politici aan, zowel Republikeinen als Democraten. De messen bleken bij vlagen scherp geslepen. Het zijn vier verschillende bedrijven met alle vier hun eigen misdragingen, maar het Amerikaanse congres deelt breed dezelfde zorg over Big Tech: het zijn monopolies geworden die schadelijk zijn voor economie, consument en democratie.

Die zorgen zijn terecht. De astronomische cijfers van deze bedrijven zijn veelzeggend. Amazon en Apple hebben beurswaardes van meer van 1.500 miljard dollar. Dat is zo’n vier maal de Nederlandse Rijksbegroting. Apple maakte vorig jaar ruim 6 miljoen dollar nettowinst. Per uur. Door de lockdowns zijn mensen nog afhankelijker geworden van deze bedrijven. Amazons beurskoers steeg sinds begin dit jaar met de helft.

Groot zijn is geen misdaad. Maar van deze vier bedrijven is in diverse zaken bewezen dat ze hun macht misbruiken en concurrenten, medewerkers en consumenten schaden. Onderzoeken over schade door deze superstar firms op macroniveau stapelen zich op.

De Europese Commissie deelde de afgelopen jaren miljardenboetes uit en startte verregaande onderzoeken naar de bedrijven vanwege machtsmisbruik, onder meer voor privacyschendingen, en het voortrekken van eigen diensten ten nadele van concurrenten. De Commissie kondigde eerder deze maand aan dat het aan banden leggen van Big Tech door de pandemie hoger op de agenda is gekomen.

Woensdag bleek dus dat ook Amerikaanse politici maatregelen willen nemen. Ze kiezen de route van het mededingingsrecht, een historisch beproefde manier om monopolies te breken. Het is nog onduidelijk hoe maatregelen eruit zullen zien, maar ze kunnen leiden tot het verbieden van verdere overnames of het verplicht afstoten van activiteiten.

Het lijkt een kantelmoment. Waar Mark Zuckerberg in 2018 aan Congresleden nog moest uitleggen hoe het toch kan dat het ‘gratis’ Facebook überhaupt geld verdient, duikelden Congresleden nu als volleerde onderzoeksjournalisten interne mails op. Daarin schept Zuckerberg op over het doen van overnames zoals Instagram en WhatsApp, ‘om de concurrentie te neutraliseren’. Dit gedrag is exact wat het mededingingsrecht moet voorkomen, werd snedig opgemerkt.

De hoorzitting markeert een omslag in het Amerikaanse denken over machtsconcentratie bij zijn eigen economische kampioenen, al zullen ook zeker geopolitieke overwegingen een rol spelen bij de uiteindelijke ingrepen. De VS en China zijn verwikkeld in een wedloop waarin Big Tech een grote rol speelt. De Europese aandacht mag dus niet verslappen.

Jeff Bezos, de rijkste man ter wereld, benadrukte in zijn verweer zijn nederige afkomst als adoptiezoon van een Cubaanse migrant die op zijn 16de naar Amerika kwam. De perfecte American Dream, suggereerde hij. Het succes van Big Tech heeft zeker iets bewonderenswaardigs. Maar om nieuwe American Dreams (en European Dreams) mogelijk te maken moet er concurrentie zijn, keuzevrijheid en zuurstof voor innovatie. Die zijn er al jaren veel te weinig.