Foto John Keatley/Redux

Interview

Melinda Gates: ‘Bill en ik geloven dat alle levens gelijkwaardig zijn’

Filantroop Melinda Gates eiste meer invloed bij het liefdadigheidsfonds van haar en haar man. Naast de dominante Bill was dat niet eenvoudig. Zij zet zich extra in voor vrouwen, die hard getroffen worden door de coronacrisis.

Melinda Gates zit ’s ochtends met een koffie thuis in Seattle op de bank. Samen met man Bill leidt ze het grootste liefdadigheidsfonds ter wereld, dat zich met 1.500 werknemers en een vermogen van zo’n 40 miljard euro onder meer richt op gezondheidszorg in landen met lage inkomens. De afgelopen jaren maakte het fonds veel werk van vaccins. De coronacrisis is de meltdown waarvoor de Bill and Melinda Gates Foundation als het ware is opgericht.

De ernst van de situatie, vertelt Gates (55) in een videochat met drie Europese journalisten, drong met een klap tot haar door toen ze op een donderdag in maart het hoofdkantoor van de stichting aan de Amerikaanse westkust moest sluiten. „Sindsdien zitten we thuis, net als iedereen. Het was een enorme gebeurtenis voor het fonds en voor ons als stel. Wij hoeven ons geen zorgen te maken over de vraag hoe we brood op tafel krijgen, maar we hebben het vaak over gezinnen in Seattle of Senegal die het nu zwaar hebben.”

De liefdadigheid en het activisme van de Gates’ wordt bewonderd en verguisd. Was het niet beter geweest als Microsoft-oprichter Gates meer belasting zou betalen over zijn vermogen (zo’n 100 miljard euro), vragen critici. Zijn rijkdom zou dan democratisch verdeeld kunnen worden en niet, zoals nu, naar goeddunken van één machtig echtpaar. Na het vertrek van de Verenigde Staten uit de Wereldgezondheidsorganisatie is het echtpaar Gates een van de belangrijkste geldschieters van die organisatie, die een centrale rol heeft in de pandemie.

Soms wordt hun welvaart ook tegen hen gebruikt, beaamt Melinda Gates. Als in: u heeft gemakkelijk praten, voor u is gezorgd.

Bekritiseerd worden hoort bij het leven

„Je hebt altijd sceptici. Bill en ik geloven dat alle levens gelijkwaardig zijn en daar leven we naar. En dat doen we al twintig jaar. Ik weet wie we zijn en wat we doen. Er wordt desinformatie verspreid over ons en over het fonds en dat is altijd teleurstellend. Maar ik weet wat gezinnen nodig hebben: de feiten. Hoe blijven ze veilig en gezond? Wij laten ons leiden door de feiten en de specialisten en we verwijzen naar hen. We richten ons op wat gedaan moet worden en proberen niet al te veel tijd te besteden aan wat critici beweren. Iedereen wordt bekritiseerd, dat hoort nu eenmaal bij het leven.”

Lees ook de column van Marc Hijink De voorspellingen van Bill Gates

Geen telefoon voor meisjes

De Gates’ leiden het fonds gezamenlijk, maar Melinda heeft één onderwerp waar zij extra aandacht aan besteedt: de positie van vrouwen. In het zomernummer van Foreign Affairs vraagt ze aandacht voor het feit dat vrouwen door de pandemie veel harder getroffen worden dan mannen. Er raken weliswaar meer mannen dan vrouwen besmet, maar vrouwen krijgen de hardste klappen op economisch en sociaal gebied.

De pandemie raakt vrouwen op verschillende manieren, stelt Gates. Vrouwen die in andermans huishouding werken, krijgen geen overheidssteun als hun inkomen wegvalt. In sommige gemeenschappen kunnen meisjes hun opleiding niet online afmaken omdat ze geen telefoon mogen gebruiken. Huiselijk geweld en seksueel misbruik zijn wereldwijd gestegen: de Verenigde Naties spreken van een „schaduwpandemie”. Vrouwen die op het punt staan te bevallen kunnen niet terecht in ziekenhuizen. De ebola-uitbraak kostte in Sierra Leone 3.589 mensen het leven. Omdat de medische zorg bezweek overleden daarnaast tussen de 3.500 en 5.000 vrouwen en zuigelingen.

„Leiders moeten rekening houding met de uiteenlopende gevolgen voor mannen en vrouwen. Doen ze dat niet, dan lopen ze het risico dat de crisis onnodig lang duurt en het economisch herstel veel trager is.”

Bill reed de kinderen naar school

Gates spreekt in gepolijste zinnen, soms met scherpte. Over voorbehoedsmiddelen: „Als een vrouw haar zwangerschap niet kan timen raakt ze gevangen in een cirkel van armoede.” Over onbetaald werk in eigen huishouden: „Onze economieën zijn gebouwd over de ruggen van vrouwen met hun onbetaalde arbeid.”

Gates, opgeleid als informaticus, was niet altijd zo strijdbaar. In haar vorig jaar verschenen boek The Moment of Lift, over de positie van vrouwen, schrijft ze dat haar jaren eerder eens gevraagd werd of ze een feministe was. Ze wist niet wat ze moest zeggen. Ze wist niet precies wat een feministe was.

Toen ze in 1995 zwanger was van haar eerste kind, was voor haar meteen duidelijk dat ze haar managementbaan bij Microsoft, ze gaf leiding aan meer dan duizend mensen, zou opzeggen, ze zou er zijn voor de kinderen. Ze bleef graag op de achtergrond en had een hekel aan publieke optredens. Toen ze toch een keer een toespraak moest houden vroeg ze Bill om de zaal te verlaten. (Hij ging een kwartiertje autorijden.)

Onder invloed van haar werk voor het fonds veranderde de katholieke informaticus in een strijder voor de vrouwenzaak. En ja, Bill deelde mee in de zorgtaken. Hij reed de kinderen naar school en deed de afwas – ook omdat hij vond dat de anderen het niet goed genoeg deden.

Melinda eiste uiteindelijk ook bij het fonds een meer prominente rol op voor zichzelf. Naast de dominante Bill was dat nog niet zo eenvoudig. Het fonds publiceert één keer per jaar een veelgelezen nieuwsbrief. Bill was gewend die te schrijven en vond het maar niets dat Melinda co-auteur wilde zijn. Het werd een heuse crisis. „It got hot”. Drie jaar nadat ze erover was begonnen kwam de brief onder hun beider naam uit.

In gesprek met wereldleiders

Vanuit Seattle zijn de Gates’, zegt Melinda, voortdurend in gesprek met wereldleiders. Ze looft de Canadese premier Justin Trudeau, die meteen geld vrijmaakte voor bestrijding van huiselijk geweld. Ze prijst bondskanselier Angela Merkel die erop hamert dat de overheid ook de mensen in marge van de samenleving moet bereiken. Ze looft Cyril Ramaphosa, president van Zuid-Afrika, die zich in de Afrikaanse Unie sterk maakt voor juridische en psychologische steun voor vrouwen die misbruikt of mishandeld zijn. Ze verwijst ook lovend naar de Nieuw-Zeelandse premier Jacinda Ardern, die zich ook ontfermde over de eilandstaatjes rond haar land.

Lees ook: Gaan vrouwelijke leiders beter met de coronacrisis om?

„Het maakt verschil als vrouwen aan de macht zijn. Vrouwen denken sneller aan iedereen, aan de héle samenleving. Vrouwen kijken met een andere lens en ze luisteren beter.” Natuurlijk is het voor rijke landen eenvoudiger om corona te verslaan dan voor arme landen, of er nu een man of een vrouw aan de macht is. „Maar je moet wel leiden: op tijd de juiste maatregelen nemen. Als leiders niet kijken naar verschillen in ras of gender, als ze niet leiden, dan zullen veel mensen nodeloos overlijden.”

Haar eigen land doet het niet bepaald goed in de pandemie. „Bill en ik praten op elk niveau in de Amerikaanse overheid. We zeggen: kijk naar landen die het goed doen. Testen. Opsporen. Isoleren. Mondkapjes. Dat vereist leiderschap en dat begint aan de top.”

Daarnaast proberen ze het Congres zover te krijgen dat Amerikaanse investeringen in ontwikkeling en distributie van vaccins ook armere landen ten goede komen. „In heel veel telefoontjes zeggen we: investeer ten behoeve van iedereen.”