Crisis? Big Tech lijkt er immuun voor

Technologie De grote Amerikaanse techbedrijven stonden deze week voor het Congres en presenteerden kwartaalcijfers. Duidelijk werd opnieuw: de sterken worden steeds sterker.

Amazon-topman Jeff Bezos sprak via een videoverbinding met Amerikaanse parlementariërs in Washington tijdens een hoorzitting over de machtspositie van onder andere zijn webwinkel.
Amazon-topman Jeff Bezos sprak via een videoverbinding met Amerikaanse parlementariërs in Washington tijdens een hoorzitting over de machtspositie van onder andere zijn webwinkel. Foto Graeme Jennings / EPA

In de week waarin bekend werd dat de Verenigde Staten hun grootste economische crisis in zeventig jaar doormaken en Google, Apple, Amazon en Facebook voor het Amerikaanse Congres moesten verschijnen, wekken de grote techbedrijven met hun nieuwste kwartaalcijfers opnieuw de indruk dat ze immuun zijn voor crises.

Met name Amazon groeit in pandemietijd harder dan ooit, zo bleek uit de cijfers over het jongste kwartaal die het bedrijf van Jeff Bezos donderdag presenteerde. De kwartaalomzet van de webwinkel nam toe met 40 procent tot ruim 80 miljard dollar (67 miljard euro). De 4 miljard dollar die Bezos besteedde om besmettingen in zijn distributiecentra te voorkomen, kon het bedrijf makkelijk missen. Amazons winst verdubbelde en kwam uit op 5,2 miljard dollar. „Dit was weer een hoogst ongebruikelijk kwartaal”, verklaarde Bezos met gevoel voor understatement.

De Amazon-baas legde woensdag, daags voor de cijferpresentatie, in een videosessie van vijf uur verantwoording af aan de antitrustcommissie van het Amerikaanse Congres. Hij deed dat samen met andere bazen van ‘Big Tech’: Mark Zuckerberg (Facebook), Sundar Pichai (Alphabet/Google) en Tim Cook (Apple). De Congrescommissie doet al ruim een jaar onderzoek naar monopolievorming en machtsmisbruik van deze grote vier, die de markten domineren voor zoekadvertenties (Google), sociale media (Facebook), online winkelen (Amazon) en de app-economie (Apple).

Lees ook het verslag van de hoorzitting: ‘Videoverhoor helpt Big Tech’

In die machtspositie zouden ze, volgens de commissie, concurrentie onmogelijk maken en innovatie blokkeren. David Cicilline, de Democratische voorzitter van de commissie, noemde Big Tech „keizers van de online economie”, die „kleine ondernemingen de kop indrukken en zichzelf verrijken terwijl ze de concurrentie verstikken”.

Met name Bezos, de rijkste mens op aarde en woensdag voor het eerst verhoord door het Congres, kreeg het zwaar te verduren. Hij kreeg 59 vragen, waarvan de meeste over hoe Amazon data van klanten gebruikt om daar zijn eigen voordeel mee te doen.

Amazon is nooit een geweldige partner geweest, maar je kan niet om ze heen

Ondernemers in gesprek met antitrustcommissie

Amazon verkoopt eigen producten in zijn webwinkel en fungeert tegelijkertijd als platform voor 1,7 miljoen zelfstandige ondernemers die hun spullen via Amazon wereldwijd kunnen verkopen. Amazon gebruikt, zo bleek uit onderzoek van The Wall Street Journal, gegevens van die ondernemers om dan zelf concurrerende producten op de markt te brengen. Cicilline meldde dat ondernemers die zijn commissie sprak vertelden dat „Amazon nooit een geweldige partner is geweest, maar dat je nu eenmaal niet om ze heen kan”.

Bezos herhaalde in de hoorzitting één van zijn stokpaardjes: Amazon beheerst weliswaar 40 procent van de Amerikaanse markt voor online winkelen, maar als je álle retail in de wereld meetelt, is het bedrijf slechts goed voor enkele procenten. Er is, kortom, genoeg concurrentie – zelfs voor een bedrijf met de grootte en de wereldwijde impact van Amazon.

De vraag is hoe lang Bezos dit kan volhouden nu Covid-19 de kloof tussen de fysieke winkelstraat en de online detailhandel steeds sneller laat groeien. Amazon, dat inmiddels een miljoen werknemers heeft en alleen supermarktketen Walmart nog voor zich duldt als grootste werkgever van de Verenigde Staten, zei donderdag het komende kwartaal opnieuw omzetgroei te verwachten, dan 24 procent.

Facebooks onkwetsbare model

Ook Facebook lijkt in zijn bedrijfsvoering weinig last te hebben van de coronacrisis, ondanks een aanhoudende stroom schandalen. Het bedrijf van Zuckerberg werd in juli geconfronteerd met nieuwe, strenge privacyregels in Californië en een boycot door grote adverteerders als Volkswagen en Unilever. Reden: het socialemediabedrijf zou te weinig doen tegen verspreiding van haatdragende berichten. Daarnaast worstelt Facebook met zijn nieuwe betaalsysteem Libra, dat maar niet van de grond komt, en oogst het toenemende kritiek om het gebrek aan actie tegen verspreiding van corona-nepnieuws.

Aan omzet- en winstcijfers was het allemaal niet te merken: Facebooks omzet steeg het afgelopen kwartaal met 11 procent tot 18 miljard dollar. De winst verdubbelde tot ruim 5 miljard dollar, bleek woensdag.

Facebooks advertentiemodel is bijna onkwetsbaar, omdat het niet afhankelijk is van enkele grote partijen. Miljoenen kleine adverteerders gebruiken het platform om heel specifieke groepen mensen te bereiken. Dat geldt voor Unilever, maar ook voor de bakker op de hoek die het lokale huis-aan-huisblad heeft verruild voor de microtargeting-machine van Facebook.

De advertentieboycot – begonnen in juli, en daarom nog niet verwerkt in de meest recente kwartaalcijfers – gaat wel wat invloed hebben op de omzetgroei, meldde Zuckerberg in een toelichting. Al valt de schade mee: veel adverteerders zijn na gesprekken met Facebook teruggekeerd. Onder meer de Nederlandse brouwer Heineken en navigatiebedrijf TomTom meldden na „constructieve gesprekken” met Facebook vertrouwen te hebben in de plannen waarmee het racisme en haat op zijn platform wil tegengaan. Daarbij geldt tegelijk dat ze, als ze willen adverteren, nauwelijks om Facebook heen kunnen.

Zoekmachine Google is een stuk afhankelijker van grote adverteerders, onder meer uit de reis- en toerisme-industrie die nu hard getroffen wordt. Zo kondigde boekingssite Booking.com bij het begin van de coronacrisis aan zijn Google-budget terug te schroeven van 4 miljard dollar naar 1 à 2 miljard. Concurrent Expedia – ook een grote Google-klant – betaalde vorig jaar 5 miljard aan advertenties, en daar zou dit jaar minder dan een miljard van overblijven.

Het bedrijf van Sundar Pichai rapporteerde donderdag voor het eerst sinds de beursgang in 2004 een omzetdaling, van 2 procent. Financieel bestuurder Ruth Porat zei de laatste weken „redelijke verbeteringen” te zien. „Maar het is voorbarig om te zeggen dat we uit de problemen zijn.”

Apple: de grote verrassing

De meest verrassende van het stel was misschien wel Apple, dat donderdag met cijfers naar buiten kwam die royaal beter waren dan verwacht. Ondanks tijdelijke sluiting van Apple-winkels en uitstel – wegens corona – van de introductie van een nieuwe iPhone, doorgaans goed voor de verkopen, wist het bedrijf van Tim Cook bijna 60 miljard dollar om te zetten, een plus van 11 procent.

Consumenten die thuis werken en thuis blijven, zijn goed voor Apples portemonnee

De Apple-verkoop verschuift steeds meer van hardware (iPads, iPhones, laptops en koptelefoons) naar software en diensten, zoals apps in Apples App Store, data-opslag en streamingabonnementen. Dat pakte goed uit: consumenten die thuis werken en thuis blijven, zijn goed voor Apples portemonnee.

Cook werd afgelopen woensdag in de hoorzitting ontzien – hij kreeg 35 vragen, aanzienlijk minder dan de andere drie topmannen. De kritische vragen die hem werden voorgelegd, gingen over de macht van de App Store. Apples onlinewinkel voor de iPhone groeide het afgelopen kwartaal verder en zette daarin 4,4 miljard dollar om.

Volgens de antitrustcommissie benadeelt Apple concurrenten in zijn winkel, omdat bedrijven als Spotify en Netflix commissie moeten afdragen als een consument via een iPhone-app een abonnement afsluit. Cook benadrukte dat de App Store een „economisch wonder” is, dat ertoe heeft geleid dat iedereen op aarde via een zelfgebouwde app de wereld kan bereiken.

Wetgeving

Is de groei van Big Tech eindig? Amazon, Apple, Facebook en Google hebben samen inmiddels 5.000 miljard dollar beurswaarde en nemen op hun markten een steeds groter deel in. Hun grootste belemmerende factor: boetes en wetgeving van Europese en Amerikaanse overheden. Verwacht wordt dat de antitrustcommissie van Cicciline binnen enkele maanden de Amerikaanse regering nieuwe wetgeving zal voorstellen om de macht van de techbedrijven in te perken en meer concurrentie mogelijk te maken.

Mark Zuckerberg benadrukte woensdag nadere regulering van zijn advertentiemodel een verkeerde beslissing te vinden, die een negatief effect zal hebben op kleine ondernemers op weg uit de crisis. „Is dat nou echt wat beleidsmakers willen, middenin een pandemie en recessie?”, zei hij in zijn toelichting op de cijfers. „Ik verwacht dat de rest van dit jaar onvoorspelbaar blijft.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: De spagaat van Amazon

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.