Starters op woningmarkt profiteren van coronacrisis, zolang het duurt

Woningmarkt Sinds de corona-uitbraak hebben meer starters een huis kunnen kopen. Een tijdelijke opleving of een blijvende verandering?

Het aantal koopstarters is sinds corona toegenomen
Het aantal koopstarters is sinds corona toegenomen Foto Hans van Rhoon

Al een paar jaar liep Peter Groenland (33) rond met het idee zijn eerste huis te kopen. Maar als single, werkzaam in de IT-sales, achtte hij zichzelf kansloos op een markt „waar structureel 10 tot 15 procent wordt overboden”.

Tot hij in maart een flinke bonus van zijn werk kreeg. Plots leek een gerenoveerd appartement in het Haagse Regentessekwartier binnen handbereik. En dus stond hij, corona of niet, op een donderdag in mei in de rij voor een bezichtiging. „We mochten omstebeurt pakweg tien minuten binnenkijken”, zegt Groenland. Hij bracht nog dezelfde dag een bod uit – fors boven de vraagprijs. Op vrijdag was het appartement van hem. „Ik was wel verbaasd dat ik het heb gekregen.”

Koopstarters – (vaak jonge) mensen die hun eerste huis kopen – lijken sinds het begin van de coronacrisis hun kans op de woningmarkt te grijpen. Het aantal hypotheekaanvragen van huizenkopers tot 35 jaar nam in april, mei en juni toe met 40 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder, blijkt uit cijfers van De Hypotheker. In het tweede kwartaal werden ook wat meer startersleningen, kredieten van gemeenten voor de aankoop van een eerste huis, aangevraagd. In juni was de toename zelfs 20 procent, aldus het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting (SVn).

„Opvallend”, zegt woningmarkteconoom Nic Vrieselaar van de Rabobank, „want het aandeel koopstarters dat een huis koopt is al sinds 2009 continu aan het dalen.”

De marktomstandigheden zijn sinds de corona-uitbraak in het voordeel van de koopstarters, ziet Vrieselaar „Je zag het bij de vorige crisis ook. Vanwege de economische onzekerheid zetten mensen liever eerst hun huis te koop voordat ze een nieuw huis kopen. Starters hebben daar geen last van. Tegelijkertijd blijven expats weg, en beleggers worden terughoudender. Zo is er meer aanbod en minder concurrentie.”

Lees ook: Aanbod huizen sinds coronacrisis gestegen

Wat ook meespeelt, is dat de gevolgen van de coronacrisis onduidelijk zijn. „Daardoor willen mensen nu hun slag slaan”, zegt een woordvoerder van De Hypotheker. Ze zijn bijvoorbeeld bang voor rentestijgingen of voor baanverlies, waardoor een hypotheek onmogelijk wordt.

In Overijssel, een van de provincies waar het aandeel koopstarters het hardst toenam, ziet makelaar Peter Burbach uit het Twentse Haaksbergen ze meer risico’s nemen. „Ze bieden sneller, ze zijn bereid meer te betalen. Door corona wachten ze niet meer af, maar kijken ze naar het nu.”

De opmars van de koopstarters heeft niet alleen met de pandemie te maken. Al in de eerste drie maanden van 2020 nam hun aandeel toe, laat het aantal hypotheekaanvragen zien. Bij het SVn schrijven ze de stijging deels toe aan het toenemende aantal gemeenten – nu 242 in totaal – dat startersleningen verstrekt of de mogelijkheden daartoe heeft verruimd. „Dat geeft starters meer mogelijkheden een huis te financieren”, zegt een woordvoerder. „Veel gemeenten hebben dit al voor corona in gang gezet.” Sinds juli vorig jaar hebben zo’n vijftig gemeenten dat gedaan. Een woordvoerder: „Gemeenten zien starters als een belangrijke doelgroep. Nu de gemiddelde bevolking vergrijst, ontstaan er zonder hen problemen voor de leefbaarheid.”

Dat steeds meer starters in staat zijn een huis te kopen, is goed voor de gehele woningmarkt. Met hun geld financieren starters de doorstromers en zo komt de hele markt in beweging.

Met een tekort van meer dan 330.000 geschikte woningen en een recordprijs van 335.000 euro voor een gemiddeld huis is het van groot belang dat die doorstroming op gang komt. Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) kondigde vorige week aan starters te willen helpen door de leennormen voor hypotheken te verruimen. Tweeverdieners en huizenzoekers met een studieschuld moeten zo meer kunnen lenen.

Lees ook: Grootste risico bij een hypotheekschuld blijft een scheiding

Dat lijkt een kortetermijnoplossing. Op langere termijn zal dat extra geld tot hogere huizenprijzen leiden, bleek uit een analyse van De Nederlandsche Bank. Dan is de starter nog slechter af, zegt Vrieselaar van de Rabobank. „Sinds de jaren negentig zijn de huizenprijzen veel harder gestegen dan de inkomens van mensen. Nu al ben je zonder vaste baan of als alleenstaande nagenoeg kansloos. En laten starters nou net vaak geen vaste relatie of baan hebben.”

Koopstarters zijn daardoor steeds vaker aangewezen op eigen vermogen of dat van anderen. Gemiddeld brengen ze ruim 26.000 euro in bij de koop van een huis tot 300.000 euro, berekende De Hypotheker - 25 procent meer dan in 2019. Het AD schreef vorige week op basis van cijfers van het ministerie van Financiën dat het aantal ouders dat hun kind een ton schenkt om een huis te kopen sinds 2016 is verdubbeld. Ook dat draagt bij aan stijgende huizenprijzen.

Stuwmeer

Is de positie van koopstarters daadwerkelijk verbeterd de afgelopen tijd? Vrieselaar ziet het gestegen aantal jonge huizenkopers als een tijdelijke opleving. „Er was een stuwmeer aan koopstarters waarvan een aantal heeft kunnen profiteren van de omstandigheden. Maar eigenlijk hebben starters zelfs een slechtere positie gekregen. Het is wachten tot de markt zich weer herstelt.”

Ook makelaarsvereniging NVM ziet de oude situatie terugkeren: „Zolang er tussen de vrije huur en de koop een verschil in lasten ervaren wordt, het voor expats interessant is om te kopen en beleggers rendement kunnen halen in het vastgoed, zou het niet vreemd zijn als ze terugkomen op de markt”, zegt een woordvoerder.

Dáár hangt het allemaal vanaf, zegt ook de woordvoerder van de SVn; hoe lang het duurt voordat alles terug bij af is. „Als corona in september is verdwenen, dan denk ik dat we snel terugkeren naar het oude normaal. Maar hoe langer het duurt, hoe groter de kans dat de marktomstandigheden structureel veranderen. Dat zou in het voordeel kunnen zijn van koopstarters.”