‘Het piept en het kraakt totdat we kunnen opschalen’

Capaciteit De GGD’s worstelen met de toegenomen vraag naar coronatesten. En dan moet de grieptijd nog komen.

Covid-19 teststraat van het ADRZ in Goes.
Covid-19 teststraat van het ADRZ in Goes. Foto Merlin Daleman

Zo’n zevenhonderd mensen per dag meldden zich afgelopen maand bij de GGD Hollands Midden (Leiden, Alphen aan den Rijn, Gouda) voor een coronatest. Op 24 juli waren dat er ineens duizend. „Dan kun je niet ’s ochtends aan een personeelslid vragen: ‘Je bent ingepland tot 13.00 uur, maar wil je toch blijven tot 18.00 uur?’ Veel mensen kunnen niet opeens overwerken, bijvoorbeeld omdat ze kleine kinderen thuis hebben”, zegt woordvoerder Carin Boon.

Sinds 1 juni geldt het adagium: laat je ook bij milde verkoudheidsklachten testen op corona. Na een positieve test – ongeveer één van de honderd volgt er bron-en contactonderzoek, opdat mensen met (mogelijke) nieuwe besmettingen snel gewaarschuwd kunnen worden.

Testlocaties corona zijn vaak een flink eind rijden

Met afstand houden, handen wassen en thuisblijven bij klachten wordt zo geprobeerd het virus uit te laten doven.

Midden in de zomer zou het rustig moeten zijn bij de teststraten. Maar deze week beleefden ze de drukste periode tot nu toe: bijna 112.000 Nederlanders werden getest op het virus, een stijging van een kwart vergeleken met een week eerder. Waarom het zo druk is, is nog niet duidelijk. Vakanties kunnen een rol spelen, angst of meer bewustzijn over de mogelijke terugkeer van het virus ook.

Het is niet altijd even makkelijk om de toegenomen vraag naar tests te verwerken, leert een rondgang langs de 25 GGD-regio’s. „Dan piept en kraakt het weer even tot we op kunnen schalen en we die hogere capaciteit bereikt hebben”, zegt Robert Schaafsma, programmamanager corona van GGD Haaglanden, die per dag zo’n 1.500 tests uitvoert.

Iedereen moet in principe binnen 24 uur na aanvraag bij het landelijke telefoonnummer worden getest. Dat lukt, zegt brancheorganisatie GGD GHOR Nederland: „Alleen in de regio Rotterdam kan het soms een dag langer duren.” In Rotterdam stijgt het aantal besmettingen snel. De regionale verschillen zijn groot: bij de GGD Zuid Limburg (Maastricht, Heerlen, Sittard-Geleen) kan iedereen binnen een halve dag terecht.

Het landelijke beeld is dat de wachttijden inmiddels onder controle zijn, zegt de GGD GHOR: „Afgelopen twee weken was er sprake van een explosieve groei in het aantal testaanvragen. Opschalen is geen aan-uitknop, dus dat kost een dag of twee dagen.”

Snelheid

Snelheid is van belang bij het testen: hoe eerder een besmet persoon wordt opgespoord, hoe minder anderen hij of zij zal besmetten. De uitslag moet daarom binnen 48 uur worden gemeld. Bij de GGD Gelderland Zuid (Nijmegen, Tiel, Culemborg) duurt het twee tot drie dagen. De GGD Hollands Midden komt gemiddeld op 27,3 uur.

Een positieve uitslag krijg je van de regionale GGD, die dan meteen een bron- en contactonderzoek begint. Daardoor lukt het ook in ‘drukke’ regio’s als Rotterdam-Rijnmond om nog binnen 24 uur positieve gevallen te bereiken. Een negatieve uitslag komt van het landelijke callcentrum, die de overgrote meerderheid van de geteste mensen moet bellen. „Daar zitten de vertragingen”, zegt Schaafsma van GGD Haaglanden. Sommige GGD’s pakken zelf de telefoon op als landelijke actie uitblijft. Technische storingen hebben grote gevolgen: een storing bij het callcenter leidde ertoe dat zo’n 7.300 mensen langer dan 48 uur op hun uitslag moesten wachten.

Dit soort vertragingen moet verleden tijd worden met een landelijk webportaal. „Het streven is om medio augustus dit online portaal aan te bieden waarbij het mogelijk is om digitaal een coronatest aan te vragen met behulp van DigiD”, vertelt Patricia van Spaendonck van de GGD Hart voor Brabant (Tilburg, Den Bosch, Oss). Het resultaat kun je ook online bekijken, waardoor de wachttijd korter wordt. Positieve uitslagen worden nog steeds telefonisch gemeld, verwacht Schaafsma van de GGD Haaglanden.

Het bron- en contactonderzoek wordt uitgevoerd door de regionale GGD’s. Zelfs bij een gelijkblijvende besmettingsgraad zorgt de stijging van het aantal tests ervoor dat het een stuk lastiger is om een besmet persoon binnen 24 uur te ondervragen over recente contacten. „Elke GGD moet capaciteit hebben om bij een besmettingsgraad van 2 procent een bron- en contactonderzoek te kunnen starten”, zegt Schaafsma van de GGD Haaglanden. Neemt dat aandeel toe – zoals in Goes gebeurde – dan springen onderzoekers van de landelijke GGD bij. De onderzoeken worden bovendien intensiever, constateert de GGD Utrecht, „omdat de bewegingsruimte groter is geworden sinds de maatregelen versoepeld zijn”.

Het is een militaire operatie, maar zonder militairen

Robert Schaafsma GGD Haaglanden

Bij het testen lopen sommige GGD’s tegen de grenzen van hun capaciteit aan. Zo werden er in Flevoland al eens 471 tests op een dag gedaan, waar 500 het maximum is. Hart voor Brabant daarentegen zat afgelopen week op maar 57 procent van de capaciteit, door uitbreiding van het aantal teststraten.

Mede met het oog op het komende griepseizoen zijn veel GGD’s de capaciteit aan het uitbreiden. In december moeten er iedere dag 70.000 testen afgenomen kunnen worden. Voor de GGD Haaglanden betekent het een uitbreiding van 1.500 tests per dag, naar 3.500. „Het is een militaire operatie, die we zonder militairen doen, maar met tijdelijke krachten, die aan alle kanten binnengehaald moeten worden”, zegt Schaafsma. „Alleen voor de huidige capaciteit hebben we al meer dan honderd fte nodig. Allemaal extern personeel.”

Toch maakt hij zich het meeste zorgen dat de versoepelingen zullen leiden tot meer besmettingen. „Waardoor er weer een overbelasting in de zorg ontstaat. Wij moeten de systemen beheersbaar maken, maar het is de verantwoordelijkheid van iedereen om de besmettingen onder controle te houden.”

Met medewerking van Wilmer Heck en Eppo König