Analyse

Wit-Rusland onrustig vanwege geheimzinnige Russische huurlingen

Verkiezingen Wit-Rusland President Loekasjenko vreest dat Rusland na 26 jaar aan de macht van hem af wil. Veel Wit-Russen willen dat ook.

President van Wit-Rusland, Aleksandr Loekasjenko, tijdens een vergadering naar aanleiding van de arrestatie van meer dan dertig Russische huurlingen op Wit-Russisch grondgebied, 29 juli.
President van Wit-Rusland, Aleksandr Loekasjenko, tijdens een vergadering naar aanleiding van de arrestatie van meer dan dertig Russische huurlingen op Wit-Russisch grondgebied, 29 juli. Foto Nikolai Petrov/Reuters

Presidentskandidaat Sergej Tsjeretsjen kwam donderdagochten in een joggingpak naar de briefing bij de Centrale Kiescommissie in Minsk – voor het geval hij zou worden aangehouden en de verkiezingen in Wit-Rusland zouden worden opgeschort, zei hij tegen journalisten.

Wit-Rusland reageert met ongeloof op het nieuws over de aanhouding van in totaal 33 Russische huurlingen van firma Wagner, die de bedoeling zouden hebben gehad om de verkiezingen in Wit-Rusland op 9 augustus te destabiliseren. Kandidaat Andrej Dmitriëv vermoedt een opzetje van de regering: „Vijf jaar langen leven we in alle rust en net voor de verkiezingen zijn de poppen aan het dansen en komt Wagner ineens op bezoek.”

32 huurlingen werden opgepakt in een vakantiepark in de buurt van Minsk in de nacht van dinsdag op woensdag. Een andere huurling werd in het zuiden van het land aangehouden. Alle mannen hebben de Russische nationaliteit, zo hebben de Wit-Russische autoriteiten laten weten.

Volgens Andrej Ravkov, de secretaris van de Nationale Veiligheidsraad, zullen de Russen worden vervolgd wegens terrorisme. Volgens Ravkov zijn de autoriteiten op jacht naar 170 andere strijders die zich op het grondgebied van Wit-Rusland zouden bevinden, onder wie scherpschutters en explosievenexperts.

Bovendien zouden zich nieuwe groeperingen aan het vormen zijn in de Russische steden Pskov en Nevel. Volgens Ravkov is er vooral een risico rondom de verkiezingsbijeenkomsten in de komende dagen. Maar van uitstel of afstel van de presidentsverkiezingen, volgende week zondag, is vooralsnog geen sprake.

De Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko riep woensdagmiddag zijn Nationale Veiligheidsraad bij elkaar. Loekasjenko riep zijn functionarissen op zo snel mogelijk opheldering te vragen bij de Russische autoriteiten over hun „vuile plannen.” Moskou zwijgt tot nu toe in alle talen.

De arrestaties komen op een moment dat Loekasjenko (aan de macht sinds 1994) afstevent op de moeilijkste verkiezingen in zijn carrière. In de afgelopen maanden heeft ‘de laatste dictator van Europa’ twee uitdagers laten arresteren. Een derde kandidaat vluchtte naar Rusland. De arrestaties lokten massale protesten uit in Wit-Rusland.

Verschillende kandidaten hebben zich verenigd achter Svetlana Tichanovskaja, de vrouw van de opgepakte presidentskandidaat Sergej Tichanovski. Tichanovskaja slaagde er de afgelopen weken in overal in Wit-Rusland duizenden mensen op de been te krijgen.

Druk is er ook vanuit Moskou, dat streeft naar vergaande economische en politieke integratie met Minsk. Afgelopen december liep Loekasjenko op het laatste moment weg uit een ontmoeting met de Russische president Vladimir Poetin, zonder dat er een akkoord werd getekend over grotere eenheid tussen beide twee landen.

In de afgelopen dagen speculeerde Loekasjenko over een buitenlandse interventie – zonder Rusland te noemen. „Private militaire bedrijven” overal ter wereld zouden ‘Majdan-opstanden’ proberen te bewerkstelligen, zo zei Loekasjenko – een verwijzing naar de Oekraïense revolutie van 2014 op het Majdan-plein in Kiev.

Een gewelddadige omwenteling in Wit-Rusland is geen ongeloofwaardig scenario, zegt de Wit-Russische analist Arseni Sivitski. Sinds het stuklopen van de onderhandelingen over de ‘uniestaat’ werkt het Kremlin aan een nieuw scenario, zegt Sivitski: de destabilisering van Belarus. „Het doel van Moskou is regime change.”

Volgens de analist – een man met goede bronnen binnen het Wit-Russische bewind – was het doel van de huurlingen geweld uit te lokken rond de presidentsverkiezingen – „tot aan bloedvergieten toe”. Na een volksopstand tegen Loekasjenko zou een pro-Russische kandidaat de macht in Wit-Rusland kunnen overnemen.

Het Wit-Russische persbureau Belta publiceerde woensdag de namen van de aangehouden huurlingen. De Russische krant Novaja Gazeta stelde aan de hand van gelekte documenten en foto’s van Wagner vast dat eenderde van de mannen inderdaad in dienst is van het huurlingenbedrijf.

Lees ook:Oppositie staat op tegen Sasja de kakkerlak

Negen andere arrestanten komen voor in de openbare online database van Myrotvorets, een Oekraïense website die geheime Russische operaties wil onthullen. Volgens Myrotvorets gaat het om separatisten die hebben deelgenomen aan de burgeroorlog in Oost-Oekraïne. Kiev liet weten dat er zal worden gesproken over uitlevering van sommige huurlingen.

Dit stuk is donderdag 30 juli geactualiseerd.