Analyse

Lokale experimenten met een mondkapjesplicht

Beraad van veiligheidsregio’s Volgens burgemeesters kan op specifieke plekken met een mondkapjesplicht worden geëxperimenteerd „om het gedrag van het publiek te beïnvloeden”.

Minister Van Ark, woensdag.
Minister Van Ark, woensdag. Foto JEROEN JUMELET/ANP

Nederland gaat nog niet massaal aan het mondkapje, maar lokaal kunnen burgemeesters er binnenkort mee gaan experimenteren. Dat was de belangrijkste uitkomst van het Veiligheidsberaad over de coronacrisis woensdag, waarvoor minister Tamara van Ark (Medische Zorg, VVD) bij de burgemeesters van de 25 veiligheidsregio’s aanschoof. De boodschap die zij op de persconferentie na afloop probeerden uit te stralen was: de stijging van het aantal besmettingen in Nederland is reden tot zorg, maar geen reden voor paniek.

De belangrijkste maatregel die op tafel lag was een mondkapjesplicht. Het kabinet had het Outbreak Management Team vrijdag gevraagd of het nuttig zou zijn om niet-medische mondkapjes landelijk op meer plekken dan het openbaar vervoer te verplichten. Het OMT bekeek daarvoor de nieuwste wetenschappelijke studies, zei RIVM-directeur infectieziektenbestrijding Jaap van Dissel, ook aanwezig op de persconferentie. Het OMT heeft geconcludeerd dat er „op grond van wetenschappelijke kennis geen reden is voor een dwingende plicht”, aldus Van Dissel.

Lees ook: ‘Er is te lang gezegd: mondkapjes werken niet’

Er is simpelweg te weinig bewijs dat ze helpen om het virus effectief te bestrijden, zei Van Dissel. Met een voorbeeld uit een Noorse studie leek hij het bekende RIVM-standpunt dat mondkapjes niet zaligmakend zijn kracht te willen bijzetten. „Ongeveer 200.000 mensen zouden ten minste een week een mondkapje moeten dragen om één besmetting te voorkomen. Ze hebben een buitengewoon klein effect.”

Minister Van Ark zei daarop dat het kabinet mondkapjes niet landelijk wil verplichten in bijvoorbeeld winkels of horeca, zoals veel andere Europese landen wel doen. Dat het kabinet het OMT volgt is niet verrassend: al gedurende de hele crisis leunt Rutte III zwaar op de adviezen van de experts. Maar juist de burgemeesters van Rotterdam en Amsterdam hadden het kabinet vorige week opgeroepen hen meer instrumenten te geven in de strijd tegen het oplaaiende virus in hun stad, zoals verplichte mondkapjes.

Compromis

Het compromis dat woensdag werd bereikt is dat veiligheidsregio’s die dat willen met zo’n plicht mogen gaan experimenteren. Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen en tevens voorzitter van het Veiligheidsberaad, zei dat dit niet gebeurt op „medische gronden, maar om op specifieke plekken het gedrag van het publiek te beïnvloeden”. Steden als Rotterdam en Amsterdam willen gaan kijken, legde Bruls uit, of een mondkapjesplicht op hele drukke plaatsen als winkelstraten ertoe leidt dat mensen die plekken gaan mijden of beter afstand houden.

Volgens Van Dissel zijn de experimenten niet in strijd met het advies van het OMT om mondkapjes niet op meer plekken te verplichten. „Medisch zien we geen bewijs, maar dat laat onverlet dat mondkapjes effecten kunnen hebben op bijvoorbeeld gedrag. Dat moet onderzocht worden en experimenten kunnen daarbij heel nuttig zijn.” Volgens Van Dissel is het daarbij wel belangrijk dat het publiek goede voorlichting krijgt over hoe mondkapjes gebruikt moeten worden.

Lees ook: ‘Algemene mondkapjesplicht kan juridisch niet’

Hoe snel de lokale experimenten met mondkapjes kunnen beginnen is nog niet duidelijk. Minister Van Ark zei dat het kabinet nu met de veiligheidsregio’s kijkt onder welke voorwaarden ze mogen plaatsvinden. Ook is er twijfel over de juridische basis: een aantal hoogleraren staatsrecht zei dinsdag in NRC dat een mondkapjesplicht niet in de noodverordeningen mag worden opgenomen omdat het de grondrechten inperkt. „Dat is een van de vragen die je goed moet uitzoeken”, erkende Bruls.

Thuisquarantaine onduidelijk

De persconferentie straalde verder vooral de nieuwe aanpak van de crisis uit die het kabinet bij een opleving van het virus voor ogen heeft. Niet landelijk alles beslissen vanuit Den Haag, maar de veiligheidsregio’s een grotere rol geven. En dus juist lokaal ingrijpen om een nieuwe landelijke lockdown te voorkomen. Illustratief daarvoor was dat de persconferentie niet plaatsvond in Den Haag, maar op het provinciehuis in Utrecht. Met een grotere rol voor Bruls dan voor Van Ark.

Bruls wil nog wel meer duidelijkheid van het kabinet op een aantal punten, zoals hoe de thuisquarantaine beter kan worden gehandhaafd in regio’s waar het virus woekert. „Deze regio’s moeten perspectief hebben hoe ze kunnen handelen”, zei Bruls. Hij had nog een andere zorg: wat te doen met toeristen die terugkeren uit risicolanden? Moeten die misschien uit voorzorg worden getest? Bruls wordt op z’n wenken bediend: het kabinet neemt precies hierover donderdag een besluit.

‘Er is te lang gezegd: mondkapjes werken niet’ pagina 6-7