Necrologie

Gisèle Halimi ging voorop in de strijd voor Franse vrouwenrechten

Gisèle Halimi (1927-2020) Feminisme zag Gisèle Halimi als ‘de echte politiek’. Haar leven lang streed ze – soms samen met Simone de Beauvoir – voor meer vrijheid voor vrouwen.

Gisele Halimi spreekt in Parijs.
Gisele Halimi spreekt in Parijs. Foto Jack Guez/AFP

Haar eerste feministische actie voert Gisèle Halimi als zij tien jaar is: ze gaat in hongerstaking omdat ze niet langer de huishoudelijke taken wil doen waarvan haar broers zijn vrijgesteld.

„Ik ging nog liever dood”, zei Halimi in een interview met Le Monde in 2019. „En mijn ouders gaven toe. Het was mijn eerste feministische overwinning.”

Dat was in het Tunisië van de jaren dertig, waar Halimi in 1927 als enige dochter werd geboren in een arm gezin met een joodse moeder en een berberse vader. Er zouden nog veel acties volgen – en overwinningen. Het recht om hoger onderwijs te volgen, het recht om niet uitgehuwelijkt te worden, het recht om advocate te worden – voor al deze rechten vocht advocaat Halimi in haar latere leven. Misschien haar grootste overwinning was de legalisering van abortus in Frankrijk in 1975 – een strijd die Halimi voerde aan de zijde van Simone de Beauvoir, Jean-Paul Sartre, Françoise Sagan en Catherine Deneuve.

„Zij heeft geleefd zoals zij heeft gewild, zij heeft de gevechten gevoerd die zij heeft willen voeren, en vooral, zij heeft die allemaal gewonnen”, zei Emmanuelle Priet, voorzitster van het Collectif féministe contre le viol (feministisch collectief tegen verkrachting) tegen Le Parisien nadat dinsdag Halimi’s overlijden op 93-jarige leeftijd was bekendgemaakt.

Gisele Halimi met Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir, 1970. Foto AFP

Als jonge advocate maakt Halimi naam door onafhankelijkheidsstrijders te verdedigen in haar eigen Tunesië, maar vooral in Algerije.

Halimi kiest resoluut voor de controverse: zij neemt de verdediging op zich van Djamila Boupacha, een jonge militante die beschuldigd is van een bomaanslag op een Frans café in Algiers. Zij bekent nadat zij gefolterd en verkracht is door Franse militairen.

Vlammend betoog

Boupacha wordt ter dood veroordeeld. Later volgt amnestie, maar het proces richt de schijnwerpers op de folterpraktijken door het Franse leger in Algerije. Het is Halimi’s eerste samenwerking met De Beauvoir die een vlammend betoog over Boupacha in Le Monde schrijft. De vrouwen schrijven samen een boek over de zaak.

Lees ook: ‘Cultuur van verkrachting is in Frankrijk levend en wel’

In 1971 zet Halimi haar naam onder het ‘Manifest van de 343’ (toen geringschattend het ‘manifest van de 343 sletten’ genoemd) waarin even zoveel Franse vrouwen toegeven dat ze een abortus hebben ondergaan, en waarin zij legalisering eisen.

Vier jaar later wordt dat werkelijkheid met de wet-Veil. Dat is mede te danken aan het ophefmakend proces van Bobigny in 1972, waarin Halimi de 16-jarige Marie-Claire Chevalier verdedigt die zwanger is geworden na een verkrachting en zich – met hulp van haar moeder – heeft laten aborteren. „Ik heb bewust gekozen om er een politiek proces van te maken en mij over de hoofden van de magistraten heen tot de publieke opinie en het land te richten”, zegt Halimi in Le Monde. „Terwijl ik aan het pleiten was, hoorde ik buiten de rechtszaal de menigte roepen: ,Vrijheid voor Marie-Claire!’ en ‘Wij hebben allemaal een abortus gehad!’” Het proces eindigt met vrijspraak.

Weer schrijft Halimi geschiedenis als zij in 1978 twee jonge Belgische slachtoffers verdedigt van een groepsverkrachting op een camping nabij Marseille. Het proces leidt in 1980 tot een aanscherping van de wet tegen verkrachting.

Halimi flirt tijdens haar lange leven wel met de politiek, maar die ligt haar niet. De echte politiek is het feminisme, laat zij optekenen. Ze blijft zich inzetten voor abortuscentra, de decriminalisering van homoseksualiteit, voor quota voor vrouwen op verkiezingslijsten en criminalisering van prostitueebezoek.

Halimi is overleden op een moment dat feministische activisten in Frankrijk opnieuw van zich laten horen, onder meer door het ontslag te eisen van minister van Binnenlandse Zaken Gérald Darmanin die is beschuldigd van verkrachting. En op een moment dat feministen opnieuw onder vuur liggen. Daags voor het overlijden van Halimi kopte de krant La Depêche op de voorpagina: „Gaan de feministen te ver?”

Lees ook:Feministen eisen ontslag van Franse minister

Gisele Halimi laat drie zonen achter, onder wie Serge Halimi, hoofdredacteur van het linkse maandblad Le Monde Diplomatique. Haar enige spijt, zei ze in 2011, was dat ze nooit een dochter kreeg. „Ik had graag willen weten of ik, door haar op te voeden, precies zou hebben voldaan aan wat ik altijd heb beweerd, zowel voor mezelf als voor alle vrouwen.”