Lastige inwoners krijgen geen huis meer

Wet Damocles De burgemeester van Oss wilde Arie den Dekker niet meer in de gemeente hebben. Gemeenten kunnen lastige inwoners weren.

Ossenaar Arie den Dekker, die zichzelf maandag in brand stak en overleed, wilde volgens zijn advocaat alleen een plek voor zichzelf en zijn honden.
Ossenaar Arie den Dekker, die zichzelf maandag in brand stak en overleed, wilde volgens zijn advocaat alleen een plek voor zichzelf en zijn honden. Foto Roger Cremers

Lastige inwoners. Iedere burgemeester krijgt er mee te maken; iemand die voortdurend overlast veroorzaakt, mensen die ambtenaren en wethouders mondeling of fysiek bedreigen, of lastig te plaatsen inwoners die niemand als buur wil zoals drugscriminelen of veroordeelde zedendelinquenten.

Of – zoals in Oss – een man wiens aanwezigheid volgens de burgemeester een gevaar vormde voor andere inwoners. De kans was groot dat Arie den Dekker doelwit zou worden van een aanslag, nadat hij getuige was geweest van een liquidatie. Burgemeester Wobine Buijs-Glaudemans (VVD) legde hem een gebiedsverbod op. Toen dat verbod was opgeheven, bleek het „lastig” hem een woning toe te wijzen, zei ze dinsdag op een persconferentie: hij was „vanwege grote woonoverlast” al eens een huis uitgezet, intimideerde ambtenaren en besmeurde het gemeentehuis met rotte vis.

Toen Den Dekker onlangs opnieuw hoorde dat hij niet hoefde te rekenen op een huis in Oss, brak hij. Maandag stak hij zichzelf in brand, en overleed.

Lees ook het eerdere interview met Arie den Dekker: ‘Al schieten ze heel Oss dood, van mij horen ze niks meer’

Een gebiedsverbod om te voorkomen dat iemand gaat wonen in een gemeente is zeldzaam, zeggen deskundigen, en wordt alleen bij ernstige overlast of strafbare feiten opgelegd. Maar in de praktijk gebeurt het regelmatig dat inwoners niet meer terecht kunnen in hun woonplaats, omdat hun de toegang tot sociale huurwoningen is ontzegd. Ook wordt geleurd met mensen die veel gemeenten niet graag als inwoners verwelkomen, zoals asielzoekers, arbeidsmigranten en veroordeelde zedendelinquenten.

Vooral de zogeheten burgemeesterssluitingen zorgen voor veel op drift geraakte mensen. Als in een woning drugs worden aangetroffen of drugsparafernalia (de wet wordt steeds aangescherpt), kan een burgemeester die woning tijdelijk sluiten op grond van de Wet Damocles – dit hoort bij hernieuwde pogingen van de overheid om de criminele infrastructuur te verstoren. De bewoners komen dan direct op straat te staan, ook gezinnen met kinderen.

Als het een sociale huurwoning is, kan (en zal vaak) de woningcorporatie de huurovereenkomst beëindigen. In de praktijk betekent zo’n beëindiging dat huurders nergens in de regio een sociale huurwoning kunnen krijgen, omdat woningen schaars zijn en corporaties informatie over huurders met elkaar delen.

‘Schandalige regeling’

„Het is een schandalige regeling”, zegt Richard Laatsman. Hij was advocaat van Ossenaar Arie den Dekker, en hij doet veel van deze Wet-Damocleszaken. „Als mensen zelf niets regelen, komen ze bij een daklozenvoorziening terecht. Zoals laatst een vrouw met drie kinderen bij wiens partner drugs waren gevonden. Ze heeft een jaar in een daklozenvoorziening gewoond.” Verzet tegen zo’n sluiting is meestal zinloos, zegt hij. „Hoe vaak ik zie dat een gemeente die zo’n pand sluit opvang geregeld heeft? Nooit.”

Alleen al in Rotterdam zijn er zoveel klachten over deze huissluitingen (in 2019 sloot Aboutaleb zo’n honderd woningen) dat ombudsman Anne Mieke Zwaneveld eind vorig jaar aan de bel trok. Vooral omdat ze zag dat vaak moeders en kinderen achterblijven. „De vraag is hoeveel maatschappelijke kosten burgemeestersluitingen met zich meebrengen. Je kan mensen op straat zetten, maar ze verdampen niet.” Het is niet duidelijk hoeveel woningen er landelijk per jaar worden gesloten op grond van deze regeling. Nu.nl kwam na een rondgang voor 2018 uit op bijna duizend.

Lees meer over het sluiten van woningen na de vondst van drugs

Drugsoverlast is niet de enige reden een pand te sluiten, dat kan ook op grond van ‘gewone’ overlast, op grond van de Gemeentewet. Henny Sackers, hoogleraar bestuurlijk sanctierecht aan de Radboud Universiteit herinnert zich een zaak in Limburg van „een reptielenverzamelaar die zijn beesten niet onder controle had”. „De ME moest een hele wijk uitkammen op zoek naar giftige slangen. Dan heb je het over onduldbare overlast, die uitstraalt op een buurt.”

Een derde van de burgemeesters gaat volgens Sackers snel over op sancties, terwijl de rest via „de sociale keten of de wijkagent” eerst naar een oplossing zoekt, zeker bij ‘gewone’ overlast. Bij drugsoverlast wordt er juist ferm opgetreden, ziet hij. Ook Sackers zegt dat het gevolg vaak is dat een huurcontract wordt beëindigd.

En die zwarte lijst is niet de enige reden dat sommige ‘lastige’ inwoners moeilijk aan een woning komen in een bepaalde wijk. Via „selectieve woningtoewijzing” gebeurt dat ook al, zegt Sackers. Dan wordt een woningzoekende om een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) gevraagd door de gemeente, of gescreend op basis van politiegegevens. Daarbij mag niet verder dan vier jaar worden teruggekeken. De ‘Rotterdamwet’ maakt het mogelijk een inkomenseis in te stellen.

Burgemeesters kunnen nieuwe inwoners wel uit een wijk weren, niet uit een plaats. Statushouders bijvoorbeeld worden door het COA toegewezen aan gemeenten, volgens een bepaalde verdeelsleutel. Iedere gemeente heeft de plicht hen te huisvesten. Dat geldt ook voor veroordeelde zedendelinquenten die hun straf hebben uitgezeten. Jaarlijks keren zo’n 1.500 gewelds- en zedendelinquenten terug in de samenleving, of gaan ze met verlof. Burgemeesters krijgen daarvan een melding, en het uitgangspunt is dat ze terugkeren naar de gemeente waar ze voor hun detentie woonden.

Gebiedsverbod

Die regeling is het gevolg van problemen met Sytze van der V. in 2015. Hij weigerde beperkingen of toezicht te accepteren, en dat was reden voor de burgemeester van Eindhoven en later Utrechtse Heuvelrug hem uit hun gemeente te weren met een gebiedsverbod. Ze gebruikten daarvoor hun bevoegdheid de openbare orde te handhaven – beter bekend van toepassingen op voetbalsupporters of gewelddadige demonstranten. De rechter accepteerde die gebiedsverboden niet. Toen de burgemeester van Veenendaal probeerde een civielrechtelijk gebiedsverbod te krijgen voor een andere teruggekeerde zedendelinquent, wees de rechter dat ook af.

Het gebiedsverbod van Arie den Dekker was niet meer het probleem; dat liep af toen de dreiging voor een aanslag was afgenomen. Dat betekent, zo schreef burgemeester Buijs-Glaudemans hem toen, dat hij kon wonen waar hij wilde. „U zoekt zelf een woning. Heeft u een woning gevonden, dan schrijft u zich in bij de gemeente waar die woning staat.” De corporatie kon hem nergens plaatsen, zei ze dinsdag. Den Dekker voelde zich door de gemeente Oss schandalig behandeld. Hij werd dakloos, sliep bij een vriend op de bank. Het enige dat hij wilde, zegt zijn advocaat een plek voor zichzelf en zijn honden.