Mijlpaal voor Maleisië: oud-premier veroordeeld voor corruptie

Gestolen miljarden De Maleisische ex-premier Najib Razak is veroordeeld voor zijn rol in het schandaal 1MDB. Corruptie lijkt wel degelijk te kunnen worden aangepakt.

Ex-premier Najib Razak nadat hij dinsdag schuldig is bevonden. Hij heeft twaalf jaar gevangenisstraf gekregen. In afwachting van zijn beroep blijft hij op vrije voeten.
Ex-premier Najib Razak nadat hij dinsdag schuldig is bevonden. Hij heeft twaalf jaar gevangenisstraf gekregen. In afwachting van zijn beroep blijft hij op vrije voeten. Foto Vincent Thian/AP

Hij heeft pas 7 van de 42 aanklachten achter de rug en kan nu al vrezen voor een oude dag in de gevangenis. Najib Razak (67), tot twee jaar geleden premier van Maleisië, is dinsdag tot twaalf jaar celstraf veroordeeld in een van de grootste corruptieschandalen ter wereld. Voor Maleisië is het proces een mijlpaal omdat het laat zien dat corruptie wel degelijk kan worden aangepakt. Voor de internationale haute finance is het een waarschuwing: ook klanten in opkomende economieën moeten thuis tegenwoordig verantwoording afleggen. Vijf vragen over de 1MDB-affaire.

1 Wie is Najib Razak?

Najib is een telg uit een vooraanstaande politieke familie: zijn vader was de tweede premier sinds de onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk in 1957, zijn oom de derde premier. Toen hij begin twintig was, werd Najib het jongste parlementslid van het land. Van 2009 tot 2018 was hij zelf premier, als leider van UMNO, de belangrijkste partij van de Maleise meerderheid. Staatsinvesteringsfonds 1 Malaysia Development Berhad (1MDB) is onder zijn leiding opgericht, en was bedoeld om buitenlandse investeringen aan te trekken.

Najib is getrouwd met Rosmah Mansor, die opgroeide als dochter van twee onderwijzers en als kind de ambitie zou hebben gekoesterd om een echtgenoot te vinden in de familie van de sultan van Brunei. Haar handtassen spelen een rol in deze geschiedenis.

2 Waar is Najib schuldig aan bevonden?

De rechter in Kuala Lumpur acht Najib schuldig aan zeven aanklachten van „strafbare schending van vertrouwen”, machtsmisbruik en witwassen. Dit omdat 42 miljoen ringgit (ruim 8 miljoen euro) van SRC International, een dochter van 1MDB, op zijn persoonlijke bankrekeningen terecht was gekomen. Hij kon tot twintig jaar cel krijgen, de rechter besloot tot twaalf jaar.

Omdat Najib in beroep gaat, kan de uitkomst nog heel anders worden. Hij mag het beroep in vrijheid afwachten en hoeft zijn parlementszetel niet op te geven. Najib heeft altijd volgehouden dat hij om de tuin is geleid door Jho Low, een voortvluchtige adviseur die volgens aanklagers het brein achter de fraude is. Jho Low zou Najib de leugen hebben verkocht dat de miljoenen een cadeautje van de Saoedische koninklijke familie waren. De rechter vindt deze verklaring „vergezocht”.

3 Wat is er te verwachten van die andere 35 aanklachten?

Het 1MDB-schandaal draait om veel meer dan deze 8 miljoen. Amerikaanse aanklagers stellen dat er tussen 2009 en 2014 omgerekend 3,8 miljard euro uit het fonds is verdwenen, naar tal van bestemmingen.

Eén daarvan was Jho Low. Hij droeg vorig jaar 700 miljoen dollar (597 miljoen euro) aan bezittingen over als schikking met de Amerikaanse justitie. Hieronder waren schilderijen van Van Gogh, Monet, Picasso en Basquiat. Ook stond hij zijn jacht met de naam Equanimity (Berusting) af.

Een andere bestemming was Najibs stiefzoon Riza Aziz, die 250 miljoen dollar zou hebben gebruikt voor de productie van de Hollywoodfilm The Wolf of Wall Street, met Leonardo DiCaprio in de hoofdrol. Hij heeft een gedeelte terugbetaald als schikking met het openbaar ministerie in Maleisië.

Minstens 600 miljoen euro zou op de persoonlijke rekeningen van premier Najib zijn beland. De fraude kwam in 2015 aan het licht toen het fonds bepaalde betalingen niet kon doen. Het leidde ertoe dat Najib in 2018 de verkiezingen verloor, waardoor zijn partij UMNO voor het eerst sinds de onafhankelijkheid niet meer aan de macht was. De nieuwe regering liet een gerechtelijk onderzoek instellen.

Bij de huiszoeking die volgde, werden behalve juwelen, horloges en contant geld ook 284 handtassen aangetroffen, waaronder enkele peperdure Birkin-tassen van Hermès. Omgerekend werd voor 220 miljoen euro aan luxeartikelen in beslag genomen. Bij de komende vier processen, met in totaal dus 35 aanklachten, zal Najib zich hier voor moeten verantwoorden. Echtgenote Rosmah Mansor, veelvuldig vergeleken met de Filippijnse schoenenverzamelaarster Imelda Marcos, staat apart terecht.

4 Wat betekent de veroordeling voor Maleisië?

Dat is afhankelijk van de uitkomst van het beroep. Dit is de eerste keer dat een Maleisische oud-premier is veroordeeld en de uitspraak wordt dan ook gezien als een teken dat niemand boven de wet staat. Maar deskundigen waarschuwen dat de zaak in beroep kan sneuvelen, nu de UMNO sinds dit voorjaar weer aan de macht is. Zij wijzen er bijvoorbeeld op dat de zaak tegen Najibs stiefzoon in mei opeens werd geschikt.

De huidige situatie geldt als een test voor de nieuwe premier Muhyiddin Yassin: kan hij ervoor zorgen dat het recht zijn beloop heeft én Najibs aanhang aan boord van de coalitie houden?

5 Waarom is deze zaak een waarschuwing voor financiële instellingen?

Talloze internationale banken hebben een rol – groot of klein – gespeeld in de transacties waarmee de 1MDB-tegoeden de wereld werden rondgepompt. De grootste rol was weggelegd voor de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs, die vorige week voor 3,9 miljard dollar schikte met het openbaar ministerie in Maleisië. De bank verdiende in 2012 en 2013 zo’n 600 miljoen dollar aan het uitzetten van drie obligatieleningen, waarmee 6,5 miljard dollar voor 1MDB werd opgehaald. Dat geld werd grotendeels gestolen en Goldman zou de signalen hebben genegeerd.

Naast Goldman zijn in Amerikaanse juridische stukken ook banken in Luxemburg, Zwitserland, Singapore en Nederland genoemd. Vele miljoenen zijn overgemaakt via bankrekeningen van ING in Amsterdam.

Zoals Maleisië achter Goldman Sachs aan heeft gezeten, zo worden ook andere financiële instellingen ter verantwoording geroepen voor verdwenen overheidsfondsen van opkomende economieën. Zo onderzoeken Amerikaanse aanklagers Credit Suisse voor zijn rol bij de verdwijning van 2 miljard dollar in Mozambique.

Daarnaast gaat de Europese Bankenautoriteit onderzoeken welke rol Europese banken hebben gespeeld bij de totstandkoming van het fortuin van Isabel dos Santos, dochter van de vroegere president van Angola.

Dat nu in Maleisië een voormalig regeringsleider veroordeeld is, maakt het voor banken nog minder aantrekkelijk om een oogje toe te knijpen bij overheidscorruptie.

Lees ook: Goldman Sachs schikt voor 3,9 miljard dollar in 1MDB-zaak