Recensie

Recensie Film

Kampioensleven als een sprookje

Schaakfilm De Bengaals-Franse schaakkampioen Fahim Mohammad kwam als asielzoeker naar Frankrijk. ‘Fahim’ herleidt zijn leven tot een ongenuanceerd verhaal met helden en schurken.

Assad Ahmed als schaakkampioen Fahim Mohammad die als achtjarige asielzoeker naar Frankrijk kwam.
Assad Ahmed als schaakkampioen Fahim Mohammad die als achtjarige asielzoeker naar Frankrijk kwam.

Winnen of verliezen is net zo vaak een kwestie van talent als van geluk. Je zou kunnen zeggen dat het beide was voor de Bengaals-Franse schaakkampioen Fahim Mohammad, die als achtjarige asielzoeker naar Frankrijk kwam en voor wie winnen of verliezen betekende of zijn familie een verblijfsvergunning zou krijgen of niet. Dat het hem uiteindelijk zou lukken mag geen verassing zijn. Anders was er waarschijnlijk geen film over de inmiddels 19-jarige grootmeester gemaakt.

Dat daarmee die vragen over winnen en verliezen, talent en geluk ondergeschikt zijn gemaakt aan de wetten van de sportfilm is ook niet verwonderlijk. Wel een gemiste kans is dat de film niet echt ingaat op wat dat betekent. Dat je als je wint mag blijven. En als je verliest dus niet.

Sport is een uitstekende metafoor. Dat blijkt ook weer uit de lessen van Fahims mopperkonterige schaakcoach (Gérard Depardieu): het is oorlog. Het is een oorlog waarvoor ze zijn gevlucht toen Fahims vader in Bangladesh tegen de regering protesteerde en Fahim gekidnapt dreigde te worden als zijn vader niet inbond. Het is de oorlog die in een tamelijk schematische scène wordt voortgezet bij de Franse immigratiedienst waar een Indiase tolk hun antwoorden verdraait, zodat hij „zijn eigen landgenoten kan bevoordelen”. In een wereld waar alle kleurnuances tussen witte en zwarte stukken zijn weggevallen bestaan waarschijnlijk ook alleen maar helden en schurken.

Hoewel Fahim niet expliciet als jeugdfilm is gemaakt, werkt hij op een paar heftige scènes na (de flashbacks uit Bangladesh, de vader die illegaal over straat zwerft terwijl Fahim elke nacht bij een ander vriendje logeert) zo wel het best. De scènes die vanuit een kinderperspectief de wereld bekijken zijn charmant, en ik kan me goed voorstellen dat je na deze film met een elfjarige een goed gesprek kunt hebben over vluchtelingen, racisme en de werkelijke waarde van winnen. Maar de film zoekt al die nuances niet. Fahims levensgeschiedenis is een goed verhaal. En het is een wrang verhaal. De film redt alleen het sprookje.