Burgers zijn coronamoe, is te zien in heel Europa

Brandhaarden Het is een kopzorg voor autoriteiten in heel Europa: de volharding om de coronamaatregelen in acht te nemen verslapt, en de cijfers lopen weer op. Feestende jeugd is niet het enige probleem.

Jongeren die naar een feestje zijn geweest staat in de rij om een coronatest te ondergaan, in de Spaanse kuststad Santa Pola.
Jongeren die naar een feestje zijn geweest staat in de rij om een coronatest te ondergaan, in de Spaanse kuststad Santa Pola. Foto Morell/EPA

„De tweede golf is er al.” Met die alarmerende boodschap kwam Michael Kretschmer, de minister-president van de Duitse deelstaat Saksen afgelopen weekend. „We stuiten iedere dag weer op nieuwe besmettingshaarden en de aantallen kunnen echt uit de hand gaan lopen”, liet hij in een Duitse krant optekenen.

Dinsdag leverde het Robert Koch-Institut (RKI), het Duitse RIVM, een net zo bezorgde boodschap af. Het aantal nieuwe coronabesmettingen in Duitsland is op dagbasis verdubbeld naar ruim 600. „We maken ons zeer grote zorgen”, zei chef Lothar Wieler op een persconferentie. En dat komt ook, aldus de RKI-directeur, omdat het niet alleen meer om lokale uitbraken gaat. Er is inmiddels sprake van een landelijk stijgende trend.

Een tweede golf dus? Zo ver wil Wieler nog niet gaan, en ook de Wereldgezondheidsorganisatie en Europese regeringsleiders zijn daar terughoudend mee. Maar Wieler verwoordt wel een kopzorg waarmee veel meer autoriteiten in Europa worstelen: lockdowns zijn opgeheven, de intensive cares leger geraakt, en dus verslapt de volharding om afstand te houden en hygiëneregels in acht te nemen. Hoe krijgen we iedereen weer scherp?

Cijfers zoals Duitsland die dinsdag presenteerde, zijn geen uitzondering in omringende landen. Hoewel men overal nog mijlenver verwijderd is van aantallen als in maart, zie je op veel plekken toenemende uitbraken en soms ook zwaardere schokken.

Belgische gesteggel

Het meest in het oog springende voorbeeld van nabij is België, waar het daggemiddelde vorige week met 69 procent steeg naar 311 besmettingen, en die stijging zet deze week door. Antwerpen is het zwaarst getroffen; een lockdown light voor de hele provincie, inclusief avondklok, is het gevolg. Dinsdagavond werd ook het Nederlandse reisadvies voor de grensprovincie aangescherpt.

België zou overigens België niet zijn als de besmettingscijfers niet tot binnenlands gesteggel leidden: de Antwerpse burgemeester Bart De Wever stelt inmiddels openlijk de data van Brussel ter discussie, omdat hij niet gelooft dat men het daar wel beter onder controle heeft. Die scepsis is niet geheel onterecht: op de nieuwssite Bruzz uitten Brusselse huisartsen vrees over onderraportage, vooral omdat het teststelsel in de hoofdstad chaotisch is georganiseerd, met lange wachttijden tot gevolg.

Lees ook: De Belgische ‘bubbeldoctrine’ wordt weer aangescherpt

Een stukje zuidelijker, in Frankrijk, zijn op dit moment 127 clusters vastgesteld, waar in een week tijd meer dan drie mensen besmet zijn geraakt. De scherpste piek was op het Bretonse schiereiland Quiberon , waar 54 gevallen werden vastgesteld. Net als in Antwerpen geldt in Quiberon nu een avondklok, en net als in Antwerpen wordt de oorzaak gezocht bij feestjes en horecagelegenheden waar vooral veel jongeren samenkomen.

Volgens de Franse minister Olivier Véran (Volksgezondheid) is het opvallend dat de besmette personen veel jonger zijn dan in de eerste golf. „Met name in de regio Parijs zien we veel jongeren die besmet zijn geraakt. Ongetwijfeld zijn kwetsbare en oudere mensen voorzichtiger dan de jongeren. We zien dat op de feestjes en familiebijeenkomsten die aan de basis liggen van een cluster.”

In het Bretonse Quiberon staan mensen maandag in de rij voor een coronatest. Foto Fred Tanneau/AFP

Jongeren zijn niet het hele verhaal

Op sociale media circuleerde de voorbije dagen een filmpje van strandclub Nikki Beach in Saint-Tropez, waar honderden jongeren dicht op elkaar gepakt staan te dansen. In Lyon liep een afstudeerfeestje uit de hand toen meer dan honderdvijftig personen kwamen opdagen in plaats van de twintig die waren uitgenodigd. Verschillende Franse media hebben de voorbije weken reportages gemaakt over het fenomeen van illegale feestjes met jong publiek. Toch vertelt die focus op jongeren maar een deel van het verhaal. Wie uitbraken en oorzaken van stijgende coronabesmettingen in Europa naloopt, ziet een divers beeld. Het zijn zeker niet alleen feestende jongeren die coronamoe zijn, maar bijvoorbeeld ook arbeiders die in vaak barre omstandigheden werken in naaiateliers of de landbouw.

Elke bijeenkomst kan een haard worden. De twee grootste recente uitbraken in Duitsland bijvoorbeeld, waren na een rouwdienst in een moskee nabij Stuttgart (47 besmettingen) en op een Beierse boerderij waar 174 seizoenarbeiders het virus opliepen. Bijna vijfhonderd mensen zitten daar nu in quarantaine.

Daarnaast blijft, nu de grenzen weer open zijn, de dreiging van buitenaf reëel. Duitsland maakt zich zorgen over toeristen die terugkeren uit risicogebieden, dus die worden vanaf volgende week getest bij terugkomst, zo werd maandag bekend. De vorige keer was het immers zo dat veel van de uitbraken in Noordwest-Europa te herleiden waren naar het wintersportseizoen in Oostenrijk en Italië.

De angst lijkt verdwenen, maar elke bijeenkomst kan een brandhaard zijn

In Italië is dan weer onrust omdat tientallen mensen positief waren getest op meerdere vluchten uit Bangladesh, waar je vooraf een gezondheidsverklaring kunt kopen. Die vluchten zijn inmiddels zo veel mogelijk in de ban gedaan, terwijl voor Roemenen en Bulgaren een quarantaine van twee weken geldt.

Tsjechië heeft het leger ingeschakeld, maar dan vooral bij de logistiek van het testen, aangezien het huidige systeem van testen en opsporing niet goed werkt. De Tsjechen zagen het aantal nieuwe gevallen de afgelopen week stijgen tot boven de honderd per dag en verplichten nu bijvoorbeeld mondkapjes bij bijeenkomsten met meer dan honderd aanwezigen.

Maar hoe voortvarend overheden ook zijn met regels voor openbare ruimten en met boetes en controles, geen overheid heeft vooralsnog controle over de coronamoeheid die huiskamers, families en achtertuinen is binnengeslopen.

Op een komkommerkwekerij in Beieren is onder seizoensarbeiders corona uitgebroken. Foto Matthias Schrader/AP

‘Overtrokken maatregelen’

In het zwaar getroffen Italië bijvoorbeeld, wil de overheid de noodtoestand verlengen tot 15 oktober, zijn discotheken in overtreding gesloten en controleren politie en leger op veel plaatsen nog altijd streng of voorschriften worden nageleefd.

Maar de cijfers – maandag vijf doden in heel Italië – vallen, afgezet tegen het voorjaar mee. De angst lijkt te verdwijnen. Tenor Andrea Bocelli zei maandag dat hij niemand kent die tijdens de coronacrisis op de IC terecht is gekomen en dat de maatregelen overtrokken waren. De populistische politicus Matteo Salvini verkondigde zelfs dat „het virus er niet meer is”. En meer en meer ontspant in Italië het straatbeeld. In een stad als Milaan hangen mondkapjes steeds vaker op de borst, aan één oor of om de pols.

Lees ook: In Lloret de Mar snapt niemand de Britten

„We zijn nalatig geworden”, zei Lothar Wieler van het Duitse Robert Koch-Institut dinsdag. Steeds minder Europeanen nemen hygiëne- en afstandsregels serieus, terwijl dat wel het middel is om de situatie onder controle te krijgen. „We hebben het in eigen hand”, aldus de RKI-directeur.

Jaume Dulsat i Rodríguez, burgemeester van de Spaanse toeristenbadplaats Lloret de Mar, moeten die woorden bekend in de oren klinken. Tegen NRC zei hij deze week: „In professioneel opzicht hebben we alles goed geregeld en houdt iedereen zich aan de protocollen. Maar eenmaal thuis gaat het anders. Dan houden we een barbecue in de tuin met vrienden. En omdat iedereen elkaar kent, raken mensen elkaar sneller aan. Daar ligt nu het gevaar van deze epidemie.”

Met medewerking van Gert Van Langendonck (Parijs), Koen Greven (Lloret de Mar), Clara van de Wiel (Brussel), Marc Leijendekker (Rome) en Emilie van Outeren (Warschau).

België

In de stad Antwerpen ligt het reproductiegetal bijna op 2. Maandag werd een avondklok aangekondigd voor de hele provincie tussen 23.30 uur en 06.00 uur. Die geldt vanaf woensdag. Alleen voor „noodzakelijke verplaatsingen” mogen inwoners het huis uit. Een mondkapje dragen in het openbaar én op plaatsen waar niet genoeg afstand gehouden kan worden, is verplicht.

Frankrijk

Op het Bretonse schiereiland Quiberon, in het departement Morbihan, werden onlangs 54 besmettingen vastgesteld, vooral onder mensen die op vakantie zijn en onder feestvierende jeugd. Alle inwoners en bezoekers moeten zich laten testen.

Duitsland

Op een boerderij in het Beierse district Dingolfing-Landau zijn 174 seizoensarbeiders besmet geraakt terwijl ze oogstwerkzaamheden deden. Afstands- en hygiëneregels blijken niet voldoende in acht te zijn genomen. Als gevolg van de uitbraak zijn alle vijfhonderd medewerkers van het bedrijf in quarantaine geplaatst.

Spanje

Vooral in het noordoosten van Spanje loopt het aantal besmettingen momenteel op, en dan met name in de regio Aragón. Maandag registreerden autoriteiten hier ruim vijfhonderd nieuwe besmettingen, vooral in en rond Zaragoza, en onder seizoensarbeiders. Ook het aantal ziekenhuisopnames stijgt snel: in twee weken steeg het aantal Covid-19-patiënten van 25 naar 264. Buurregio’s Catalonië en Navarra zien ook uitbraakjes. Nederlanders wordt afgeraden naar Barcelona te reizen.