Alleen in het donker durfde hij naar zijn ouders, zodat hij niet in elkaar werd geslagen

Zap De documentaire Mans genoeg herdacht de jonge Nederlands-Marokkaanse homo Saïd Zankoua. Hij werd niet geaccepteerd door zijn familie, en niet door vreemden.

Still van de herdenkingsbijeenkomst van Saïd Zankoua uit de documentaire Mans genoeg.
Still van de herdenkingsbijeenkomst van Saïd Zankoua uit de documentaire Mans genoeg.

In mei, op de dag tegen homofobie werd Saïd Zankoua dood in zijn Amsterdamse kamer gevonden. Dertig jaar jong, een Nederlandse-Marokkaan en homoseksueel. Vermoedelijk overleden na een epilepsieaanval – zijn familie liet geen autopsie toe. Zankoua werd twee keer herdacht, symbolisch voor de twee levens die hij leidde: een keer door zijn Marokkaans-islamitische familie die van hem hield maar zijn geaardheid afkeurde, een keer door de gay-community waar hij zich zo thuis voelde.

Genezing

Bij die tweede herdenking konden we maandagavond in de documentaire Mans genoeg (KRO-NCRV) meekijken. Omdat het prideweek is, is de avondprogrammering op NPO3 voor een groot deel gevuld met documentaires en films over de LHBTI-gemeenschap. Presentator Jan Kooijman sprak vrienden van Zankoua, die zijn strijd beschreven om de twee werelden waar hij van hield te verenigen – tevergeefs. Zankoua werd regelmatig op straat in elkaar geslagen, uitgescholden en bespuugd, horen we. Hij bezocht alleen in het donker zijn ouderlijke huis om niet gezien te worden.

Zankoua reisde op verzoek van zijn familie twee keer af naar een imam in Parijs, die hem zou kunnen ‘genezen’ van zijn homoseksualiteit. Predikant Alexander Noordijk meldde zich ook meermaals voor zo’n ‘genezing’. Hij begrijpt Zankoua: „Je wil voor je gelovige omgeving, of je nou moslim bent, of christen bent of joods, laten zien dat je oké bent, dat je voldoet aan de norm van de groep.”

In de documentaire passeren meer mannen de revue wier geaardheid niet werd geaccepteerd door hun omgeving. Robbert Rodenburg, die opgroeide in de Biblebelt, en daar nog steeds op straat wordt uitgescholden bijvoorbeeld. Of vrienden van Zankoua die niet hand in hand met hun geliefde over straat lopen. Het mag geen verrassing heten, deze tot pessimisme over wat is overgebleven van de Nederlandse leef-en-laat-leven-mentaliteit stemmende voorbeelden van homohaat die geen incidenten meer mogen heten.

Wie homo is zal in sommige gevallen niet alleen verstoten worden door de eigen omgeving, maar ook door volslagen onbekenden. Wat het verhaal van Zankoua nog tragischer maakt is dat hij ook in de Nederlandse samenleving moest vechten tegen misplaatste verwachtingen. Een vriend vertelt hoe Zankoua eens bij een tramhalte hoorde hoe een jongen zijn vriendin waarschuwde voor haar tas toen hij in hun richting liep. „Hij werd ineens aangesproken op zijn Marokkaans-zijn. Maar hij werd vanuit de Marokkaanse gemeenschap aangesproken op zijn gay-zijn.”

Pestgedrag

In een heel ander programma kwam dat ‘anders zijn’ maandag ook aan bod. Het mooiste meisje van de klas (AvroTros) ging over Claudia Rademaker, die met haar Indonesische afkomst opviel op de lagere school. Ze werd gepest door haar klasgenoten. „Hé zwarte!”, zeiden ze dan, memoreert de moeder van Rademaker. Haar dochter werd bekogeld met stenen, in het prikkeldraad geduwd. Aan dat laatste hield ze een fysiek litteken over, de mentale wonden waren dieper.

Eén moment heeft Rademaker voor haar leven getekend: haar eerste juf die de fouten van het jonge meisje voor de hele klas op het schoolbord schreef, als voorbeeld van hoe het niet moest. Voor Rademaker is dat een juf die het pestgedrag van haar klasgenoten legitimeerde. Onbewust liet het haar niet los. Na een carrière als topmodel en een universitaire studie is ze nu eigenaar van een bedrijf dat digitale toetssystemen ontwikkelt om kinderen te helpen bij een beoordeling zonder vooroordelen. „Zij hoeven zich geen zorgen te maken over hun achternaam of huidskleur. Het gaat puur om de kennis die ze hebben opgebouwd.” Ze had, zei Rademaker, alleen maar kunnen dromen dat ze dat zelf in haar jonge jaren ook had gehad.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.