‘In het lab in Wuhan is niemand ziek geweest’

Virologie Shi Zhengli, de belangrijkste vleermuisonderzoeker in Wuhan geeft openheid van zaken over haar laboratorium, maar niet iedereen is onder de indruk. „De meeste van haar antwoorden zijn gekunsteld, bijna robotisch.”

Shi Zhengli in het laboratorium in Wuhan waar ze coronavirussen bij vleermuizen onderzoekt.
Shi Zhengli in het laboratorium in Wuhan waar ze coronavirussen bij vleermuizen onderzoekt. Foto Johannes Eisele/AFP

De Amerikaanse regering weet het zeker: het Wuhan Institute of Virology is verantwoordelijk voor de uitbraak van Covid-19. Misschien moedwillig, misschien was het geklungel, maar het virus SARS-CoV-2 komt hier vandaan, meenden president Trump en de zijnen. Afgelopen weekend ging viroloog Shi Zhengli, ook wel bekend als bat woman, van dit instituut eindelijk in op deze beschuldigingen, in een mail-interview met het wetenschappelijke tijdschrift Science. Ze ontkent alles.

Shi ontdekte een aantal jaar geleden in een hoefijzerneusvleermuis een coronavirus dat verwant is aan SARS-CoV-2. Het materiaal dat ze daarvoor gebruikte, is bij het in kaart brengen van het genoom verloren gegaan, beweert ze nu. En dús kan het niet de oorzaak zijn van de uitbraak. De theorie van Trump „is totaal in strijd met de feiten”, schrijft ze. „Hij moet ons excuses maken.”

Bewijs ontbreekt inderdaad dat opzet of onachtzaamheid heeft geleid tot de ontsnapping van een gevaarlijk coronavirus uit het virologisch instituut in Wuhan. Maar bewijs van het tegendeel is er evenmin, al probeert Shi in haar antwoorden de lezer daar wel van te overtuigen.

„Tot nu toe zijn er nooit ziekteverwekkers uit ons instituut ontsnapt of is er personeel per ongeluk geïnfecteerd geraakt”, schrijft Shi. Ook is er „nul infectie” onder personeel en studenten van het instituut, bevestigd door screening op antistoffen tegen het nieuwe coronavirus.

Op de vraag of ze na de uitbraak van de Chinese autoriteiten opdracht heeft gekregen documenten of materialen te vernietigen, antwoordt ze kortweg: „Nee”.

WHO-onderzoek ter plaatse

Maar waarom reageert Shi nu pas? Science ontving de reactie op 15 juli per mail. Dat was een week nadat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aankondigde dat het wil beginnen met een onafhankelijk internationaal onderzoek ter plaatse naar de dierlijke oorsprong van het virus. De twee experts van WHO die daarvoor naar China zijn afgereisd moesten eerst twee weken in quarantaine, een periode die nu zo ongeveer is verstreken.

Shi bemonstert al meer dan vijftien jaar wilde vleermuizen op zoek naar nieuwe sars-achtige virussen die gevaarlijk kunnen zijn voor mensen. Ze schrijft dat in totaal 2.007 van die vleermuismonsters coronavirus bevatten. Daarvan was er één – met de codenaam RaTG13 – die als enige een sterke genetische overeenkomst (96,2 procent) vertoonde met SARS-CoV-2. Op 3 februari rapporteerde Shi die vondst in Nature, maar er bleven vragen bestaan over de precieze herkomst van dit monster. Daarover geeft Shi nu dus meer duidelijkheid.

Shi’s team trof RaTG13 in 2013 aan in een anusmonster van één hoefijzerneusvleermuis die zij vingen in de provincie Yunnan. Ze bepaalden de genetische sequentie van één virusgen. Toen bleek dat het virus niet sterk verwant was aan sars, lieten ze het daarbij. Pas in 2018 hadden ze de mogelijkheid om het virus geheel te ‘sequencen’. Daarbij is het monster volledig opgebruikt.

Volgens Shi heeft haar team niet geprobeerd het virus te isoleren en te kweken. Van RaTG13 rest dus alleen een genoomvolgorde in de computer.

‘Gekunstelde antwoorden’

Evolutiebioloog Edward Holmes van de Universiteit van Sydney noemt de uitleg van Shi over het verdwenen virus „zeer logisch” en zegt dat bij hem nu „het kwartje is gevallen.” Maar moleculair bioloog Richard Ebright van Rutgers University in New Jersey (VS), die eerder al vroeg om een diepgravend onderzoek, reageert sceptisch: „De meeste van haar antwoorden zijn gekunsteld, bijna robotisch, herformuleringen van verklaringen die eerder uitgegeven zijn door de Chinese overheid of staatsmedia.”

Lees ook: Het laboratorium waar corona begon - of toch niet