‘Ik werd over de grond gesleurd, aan mijn nek omhoog getild, tegen de muur gesmeten’

Turnen Turncoach Gerrit Beltman betuigt spijt over zijn misdragingen ten opzichte van zijn oud-pupillen. Twee van hen stellen echter dat hij zijn gedrag bagatelliseert. „Het was mishandelen, uitschelden en intimideren.”

Oud-turnster Stasja Köhler in 1991 met trainer Gerrit Beltman.
Oud-turnster Stasja Köhler in 1991 met trainer Gerrit Beltman. Foto Paul Bergen

Een turntrainer die na 35 jaar publiekelijk erkent dat hij zich al die jaren ernstig heeft misdragen tegenover jonge sportvrouwen, heeft de schijn tegen. Waarom nu? Waarom zo laat? Oud-turnsters Stasja Köhler en Simone Heitinga, die jarenlang onder Gerrit Beltman (64) hebben getraind, en best enig respect voor zijn biecht kunnen opbrengen, hebben bepaald niet het gevoel dat de spijtbetuiging oprecht is. Ze zijn zelfs boos over een aantal van zijn uitspraken.

Köhler en Heitinga waren de eerste turnsters die hun slechte ervaringen met Beltman openbaarden. Zij schreven in 2013 het boek De onvrije oefening, waarin zij uitgebreid en gedetailleerd zijn misdragingen opsomden. De oud-turnsters schetsen een onthutsend beeld van een brute coach zonder mededogen, die zowel fysiek als mentaal de grenzen van het toelaatbare ver overschreed. De reactie van Beltman op dat boek? Zeven jaar lang stilte.

De ervaringen van Köhler en Heitinga corresponderen in vele opzichten niet met het verhaal dat het Noordhollands Dagblad zaterdag uit Beltmans mond optekende. Daarin betuigt de coach spijt van zijn grensoverschrijdend gedrag in de turnhallen, maar verschuilt hij zich deels achter het systeem, de heersende mores onder turncoaches en de zijns inziens slappe houding van turnbond KNGU. Het enige krediet dat Beltman gegeven moet worden, is dat hij als eerste omstreden coach zijn fouten toegeeft.

Want het is niet mis wat Beltman, die ook in België, Canada en Singapore werkte, deed: vooral jonge turnsters stelselmatig mishandelen, intimideren, manipuleren, kleineren of monddood maken.

Heeft u vergelijkbare ervaringen als de turnsters in dit artikel?

NRC zou dan graag met u in contact komen.

  1. Plaats hier uw reactie of laat alleen uw naam en mailadres achter.

Oost-Europese school

Zijn verklaring voor dat ontoelaatbare gedrag was, dat hij de Oost-Europese school kopieerde om succesvol te kunnen zijn. In zijn keiharde opstelling duldde hij geen tegenspraak en zag hij turnsters niet als individuen maar als gebruiksvoorwerpen. „Het ontging mij dat ik daarvoor hun talent misbruikte. Ik wilde naar de Olympische Spelen en aasde op medailles bij WK’s en EK’s. Ik vroeg mij nooit af of de turnsters dat ook wilden”, zegt hij in het interview.

De kwalificatie ‘gebruiksvoorwerpen’ heeft bij zijn oud-pupillen kwaad bloed gezet. Hoe hard hij hen ook sloeg of hoezeer hij hen ook kleineerde, zij hadden tenminste nog enigszins het gevoel onderdeel van een relatie te zijn. Heitinga, nu: „Wij dachten altijd dat er iets speciaals bestond tussen ons en de trainer. Dan is het shocking te lezen dat wij producten waren die hij nodig had vanwege ons talent. Voor mij was hij indertijd een vaderfiguur. Dat hoorde ik van meer meiden. En voor je vader neem je het altijd op.”

Lees ook de column van Wilfried de Jong over het turnen

Die ‘vader’ wekte vooral woede bij Köhler en Heitinga met zijn uitspraken voor NOS Sportjournaal van zaterdag, waarin Beltman zei afstand te nemen van de beschuldigingen dat hij turnsters mishandeld zou hebben. Hij had in zijn loopbaan hooguit twee keer een ‘ouderlijke tik’ uitgedeeld. „Ja, twee keer per dag zal-ie bedoelen”, reageert Köhler. „Toen ik hem dat hoorde zeggen, dacht ik: wat wil je nou? Schoon schip maak je niet op deze manier.”

En dan is Köhler er onder Beltman in fysiek opzicht nog redelijk vanaf gekomen. Hij heeft haar mentaal volop geïntimideerd, maar nooit geslagen. Dat was bij Heitinga wel anders, vertelt ze telefonisch vanuit haar woonplaats in het Duitse Beieren. „Van die twee tikken is echt niet waar”, zegt ze. „Van die uitspraak bij de NOS ben ik erg geschrokken, zelfs ronduit boos.”

Waarna Heitinga vertelt wat haar als jonge turnster is overkomen: „Als Beltman boos op me was, bijvoorbeeld als ik een oefening niet uitvoerde, werd ik afgezonderd in de kleedkamer waar hij me aanviel. Ik werd over de grond gesleurd, aan mijn nek omhoog getild, waarna hij me liet vallen, in het gezicht gespuugd en tegen de muur gesmeten. Soms stormde hij zo boos binnen, dat we samen over de grond of de banken schoven. Hij lag dan bovenop me, met zijn handen om mijn nek, waardoor ik geen adem meer kreeg en brulde hij in mijn oren. Hij bleef dan maar schreeuwen. Het was zo erg dat ik ervan ging hyperventileren. Dat gaat vele malen verder dan een vaderlijke tik.”

Hij bleef maar schreeuwen. Het was zo erg dat ik ervan ging hyperventileren

Toen Köhler en Heitinga hem vanwege het boek opzochten in het Canadese Calgary, waar Beltman in 2013 werkzaam was, zei hij zich van die voorvallen niets te herinneren. Hij zou hen in dat gesprek ook excuses hebben aangeboden. Beltman refereert daaraan in het interview, met de toevoeging dat hij daartoe ook naar anderen toe bereid is. Omdat hij inmiddels een coach met gewijzigde inzichten is geworden. De botterik van destijds is nu een coach die turnsters bijstaat, hen faciliteert, zegt hij.

Geen verontschuldiging

Maar die excuses van zeven jaar geleden hebben Köhler en Heitinga allerminst als een knieval ervaren. Integendeel. Heitinga: „Hij zei over onze beschuldigingen: ‘Als jullie dat zo zeggen, zal het wel zo zijn geweest en wil ik daarvoor mijn excuses aanbieden. Bij deze, maar ik was wel wie ik was, een gedreven persoon.’ Ik vind dat geen verontschuldiging. Als jij je niks kunt herinneren, waarvoor bied je dan excuses aan?” En Köhler: „Ik heb die woorden niet als excuses ervaren. En daarna heb ik Beltman nooit meer gesproken.”

Na hun aanvankelijke vreugde over de boetedoening van Beltman – het gevoel eindelijk erkenning te krijgen – veranderde dat gevoel bij Köhler en Heitinga na lezing van het interview. Heitinga windt zich er vooral over op dat hij de dingen kleiner maakt door zijn woordkeuzes. „Hij zegt bijvoorbeeld nooit de intentie te hebben gehad om te slaan, te schelden, te kwetsen of te kleineren. Maar hij deed het wel. Ik vind dat er veel te veel turnsters zijn gedupeerd om te stellen dat het niet zijn intenties zijn geweest.”

Köhler deelt dat gevoel. Ook zij vindt dat Beltman de beschuldigingen heel erg afzwakt. „Als hij het heeft over een spijkerharde opstelling, denk ik aan Louis van Gaal. Die is hard, maar respectvol. Wat Beltman deed was mishandelen, uitschelden en intimideren. Dan ben je niet goed bij je hoofd, maar verknipt en behoor je niet met jonge turnsters te werken.”

Een boetedoening met goede intenties? Köhler gelooft er geen snars van. Zeker niet na het zien van Beltmans reactie bij de NOS. Smalend: „Hij bepleit een cultuuromslag? Op z’n 64ste? Hij heeft al jarenlang oorlog met collega’s en de turnbond. Die wil hij een hak zetten. Hij voorziet dat een beerput opengaat en heeft waarschijnlijk gedacht: met dit interview ben ik er vanaf. Na 35 jaar het licht zien, ja ja.”

Beltman was zondagavond niet bereikbaar voor commentaar.