Opinie

Rutte, word nu eens groter dan jezelf

Kiza Magendane

Bij het nieuws over twee omgekomen Nederlandse militairen bij een helikopterongeluk op Aruba, ging de meest poëtische tv-commercial van dit jaar door mijn hoofd. Het hoofdpersonage in het spotje ‘Daarom werken bij Defensie’ is een knappe twintiger die stoere en intelligente handelingen verricht: bergklimmen, presentaties houden en overleggen.

„Omdat ik heb leren vertrouwen op mezelf, door te kunnen bouwen op anderen”, zegt de onvermoeibare twintiger, terwijl filmische muziek op de achtergrond klinkt. De camera is op de jonge militair gericht, maar hij staat constant in relatie tot zijn collega’s. Push ups, rennen, vanuit een helikopter naar beneden kijken – hij is onderdeel van een groter verhaal.

Zijn telefoonscherm toont beelden van zijn geliefde en jonge baby via video-verbinding. „Ik vond hier een tweede thuis, terwijl ik er ook een achterliet”, zegt de jonge held. Terwijl de soundtrack verder galmt, volgt de zin der zinnen in de voice-over van de geniale reclame: „Ik ontdekte dat je anderen kunt overtuigen, door eerst naar ze te luisteren. En dat zelfstandig zijn, iets heel anders is dan alles zelf willen doen”.

Een wijsheid die onze samenleving op allerlei niveaus een dienst kan bewijzen. Kijk maar naar het historische marathonoverleg van de Europese Raad, afgelopen week. Die top duurde maar liefst negentig uur, omdat Europese leiders zich ervan bewust waren dat ze samen door één deur moeten, en dat ze daarom naar alle stemmen, inclusief die van de dwarsliggers, moeten luisteren.

Tegelijk toonde het onbuigzame gedrag van onze premier aan hoe kwetsbaar de Europese Unie is als de belangen van haar leden botsen. Brexit is het meest recente en pijnlijkste voorbeeld van wat er gebeurt als Europese leiders niet naar elkaar luisteren en hun landsbelangen coute que coute doordrukken.

Rutte kan met een glimlach op de historische EU-top terugkijken; minder subsidie voor het Europese coronaherstelfonds en lidstaten kunnen betalingen uit het fonds bevriezen als er niet voldaan wordt aan de hervormingsafspraken. Daarnaast krijgen de ‘vrekkige vier’ hogere kortingen op hun overdracht aan de Europese meerjarenbegrotingen. Daarmee lijkt Rutte in vele opzichten zijn zin te krijgen, als een ware Nederlandse krijger op het Brusselse slagveld.

Toch rijmde het gedrag van onze premier niet met zijn eigen woorden. „Waar we ons aan ergeren, zijn al die gevallen van hufterigheid en egoïsme”, stelde Rutte tijdens een VVD-congres vijf jaar geleden. Met zijn verzet tegen de ‘dikke-ik-mentaliteit’ doelde Rutte uiteraard op mensen die naar eigen zeggen alles van de samenleving en de overheid verwachten, maar zelf de lasten niet willen dragen.

Een analyse die verrassend genoeg van toepassing is op het huidige Nederlandse imago binnen de EU. Want het is Rutte en zijn minister van Financiën Hoekstra in een paar maanden tijd uitstekend gelukt om Nederland te presenteren als een hufterig landje (lees: diplomatiek onhandig) dat het eigenbelang boven het collectieve Europese belang plaatst. Dit is uiteraard te scherp gesteld, maar er is een dunne lijn tussen imago en werkelijkheid.

Rutte benadrukte dat de Nederlandse belangen „gewaarborgd” zijn in de EU-deal. Los van de vraag of deze stelling klopt (er is immers gekort op onderzoek en innovatie), tegen welke prijs heeft Nederland financiële voordelen geboekt? Heeft het zin om je zin door te drukken, ook als het betekent dat je de gunfactor van de ander naar jou toe op het spel zet?

„Een tijd waarin iedereen naar zichzelf kijkt, vraagt om mensen die omkijken naar een ander.” Dat stelde de voice-over van een andere geniale reclame van Defensie, vorig jaar. „Jij hebt geen applaus nodig om boven jezelf uit te stijgen.” Zonder applaus naar anderen omkijken – dat deden Christine Martens en Erwin Warnies, de twee militaire die omkwamen toen de marinehelikopter afgelopen zondag tijdens een kustpatrouille bij Aruba neerstortte. Zij geloofden dat zij onderdeel waren van een groter geheel, dus stegen ze boven zichzelf uit. Ze zijn er fysiek niet meer, maar moge hun dienstbaarheid en die van andere onzichtbare helden ons blijven herinneren aan het feit dat wij met elkaar verbonden zijn. Dat wij zowel hier in Nederland als in de rest van de wereld voorbij de dikke-ik-mentaliteit kijken. Op onszelf vertrouwen, door te bouwen op anderen.

Kiza Magendane is politicoloog en werkt bij The Broker, een denktank voor duurzame ontwikkeling. Hij vervangt deze week Rosanne Hertzberger.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.