Foto Etienne Laurent/EPA

Interview

‘Voorkom een lockdown en grijp nu stevig in’

Feike Sijbesma | Coronagezant Oud-topman van DSM, Feike Sijbesma, adviseert het kabinet over de coronacrisis. Hij maakt zich zorgen over de opleving van het virus nu de aandacht verslapt.

Feike Sijbesma maakt zich ernstige zorgen over een mogelijke tweede coronagolf. De verdubbeling van het aantal besmettingen vorige week verbaast de speciale coronagezant van het kabinet niet. Sijbesma ziet namelijk dat de belangrijkste regels in de strijd tegen het virus nog maar heel beperkt nageleefd worden. „We houden bijna geen afstand meer, over mondkapjes is onduidelijkheid en we laten ons heel weinig testen. Het gaat niet goed.” Sijbesma wil dat het kabinet ingrijpt, om te voorkomen dat straks een nieuwe lockdown nodig is. „De getallen zijn nu nog laag, maar als je dit te lang laat voortduren gaat het mis.”

Sijbesma, in maart door het kabinet gevraagd als coronagezant, is soms tien uur per dag aan het werk. Zijn belangrijkste bezigheid is bellen. De oud-topman van chemiebedrijf DSM probeert zijn netwerk in te zetten om zaken voor Nederland te regelen. In het begin van de crisis belde hij met testfabrikanten om te helpen het tekort aan testen op te lossen. Nu spreekt Sijbesma vaker met farmaceuten, om vaart te brengen in onderhandelingen over potentiële vaccins. Hij ziet zichzelf als een „helper” in deze crisis. „Ik doe het als vrijwilliger, omdat ik het belangrijk vind.”

Social distancing

Als coronagezant kan hij geen beslissingen nemen, maar wel adviezen geven. De belangrijkste die hij nu heeft: kom op tijd in actie. Sijbesma ziet nu parallellen met het begin van de crisis, toen Nederland dacht dat het wel mee zou vallen met het virus. „We zagen het in februari niet aankomen, zelfs niet toen het er echt aan kwam. Dat zie je nu weer. We vragen ons opnieuw af of sommige maatregelen, zoals een mondkapjesplicht, wel proportioneel zijn. Maar stevige acties nu zijn beter dan later weer een lockdown. Dat is economisch veel verstorender.”

Sijbesma constateert dat het niet goed gaat met de drie belangrijkste maatregelen tegen het virus: afstand houden, een mondkapje dragen en je laten testen bij klachten. Hij ziet dat met name jongeren zich niet meer houden aan de 1,5 meter-regel. „Veel lokale uitbraken zijn te herleiden naar jongeren die weer feestjes houden, zonder social distancing. Daar moeten we echt meer discipline in krijgen.”

„We hebben maanden aan extra testen gewerkt en nu zeggen mensen: ik zal wel een griepje hebben, ik laat me niet testen.”

De „ernstige waarschuwing” die minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus woensdag op een persconferentie gaf, is volgens Sijbesma niet genoeg. „Je moet zichtbare dingen doen.” Om de testbereidheid onder de bevolking te vergroten ziet hij liefst snel een grote publiekscampagne. Sijbesma vindt het spijtig dat de extra testcapaciteit die hij hielp organiseren niet optimaal wordt benut. Uit onderzoek van het RIVM en de GGD bleek onlangs dat slechts een klein deel van de Nederlanders met klachten zich wil laten testen. „Daar schrok ik van. We hebben maanden aan extra testen gewerkt en nu zeggen mensen: ik zal wel een griepje hebben, ik laat me niet testen. Ik begrijp dat niet.”

Sijbesma hoort ook te veel verhalen van mensen die zich niet aan een thuisquarantaine houden als zij contact hebben gehad met een besmet persoon. Dit blijft nu vaak zonder consequenties. Of een verplichte quarantaine wenselijk is weet hij niet, maar hij ziet wel dat het naleven van de regels in Nederland te veel alleen de eigen verantwoordelijkheid van burgers is. „Andere landen controleren veel strenger. Hoe kunnen wij het er nu steviger bij de bevolking in krijgen zonder er gelijk een politiestaat van te maken?”

Sijbesma vindt dat het kabinet te lang onduidelijkheid heeft laten bestaan over of mondkapjes helpen. „Ik ben blij dat het kabinet en het OMT nu bij elkaar gaan zitten. Laat ze hierover een duidelijk besluit nemen. Anders creëer je bij de mensen vrijblijvendheid en onduidelijkheid.” Sijbesma vindt verder dat het kabinet en het OMT serieus moeten kijken naar andere Europese landen, waar mondkapjes verplicht zijn in bijvoorbeeld winkels of horeca. „Ik denk dat ze dat beleid daar niet voor niks hebben.” Sowieso zou het volgens Sijbesma helpen als het mondkapjesbeleid in verschillende landen beter op elkaar is afgestemd. „In elk land is het nu anders. Dan moet je niet verbaasd zijn als de burger het niet meer snapt.”

Einde aan coronabeperkingen

Een succesvol vaccin zou aan alle coronabeperkingen een einde kunnen maken. Nederland sloot samen met Duitsland, Frankrijk en Italië al een deal met farmaceut AstraZeneca over het vaccin dat de universiteit van Oxford ontwikkelt. Mocht dit vaccin succesvol blijken, dan krijgt Nederland eind dit jaar of begin volgend jaar de eerste doses geleverd. Sijbesma verwacht dat alle Nederlanders dan binnen een paar maanden gevaccineerd kunnen worden. „Dat is een grote operatie, maar het zou moeten kunnen. Hopelijk lukt dat binnen één à twee maanden.”

Lees ook Mondkapjesplicht: schijnveiligheid valt mee, misschien is er wat bescherming

Voorlopig is het nog onzeker of het Oxford-vaccin de eindstreep haalt. Nederland onderhandelt daarom in EU-verband met meerdere partijen over andere potentiële vaccins. Over het tempo van die onderhandelingen heeft Sijbesma wel enige zorgen. Landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, China en Japan hebben al deals met meerdere vaccinproducenten.

Maar de onderhandelingen binnen de EU gaan wat trager. „Het is altijd lastig als je met meer landen tegelijk onderhandelt, maar het is tijd dat we nu als Europa laten zien dat we ook snelheid kunnen maken. Het zou gek zijn als begin volgend jaar de VS en China hun economieën kunnen opengooien en Europa niet.”

Hij hoopt dat de Europese Commissie „binnenkort” een aantal nieuwe deals kan aankondigen.

„Het mag niet zo zijn dat we in oktober nog aan het praten zijn. Dan staan we echt achteraan in de rij.”