Foto NASA Earth Observatory

Linksom en rechtsom bij Madeira

Werveling Pas sinds er satellieten zijn, is duidelijk hoe vaak Von Karman-wervelstraten voorkomen.

Zo fotografeerde de Amerikaanse Terra-satelliet op 9 juli het effect van de noordoostpassaat op de wolkvorming achter het eiland Madeira. Het typische patroon van afwisselend linksom en rechtsom draaiende luchtmassa’s heet een ‘Von Karman-wervelstraat’. De Hongaarse ingenieur Theodore von Karman ontdekte de regelmaat toen hij rond 1911 onderzocht waarom objecten als fabrieksschoorstenen bij bepaalde windsnelheden in trilling raken en daarvan zelfs schade kunnen oplopen. Er zijn empirische formules opgesteld die voorspellen hoe hoog de windsnelheid moet zijn om achter een object van gegeven afmetingen Karman-wervels te laten ontstaan. Ook in bewegend water en andere vloeistoffen kan het patroon worden opgewekt. Wie een stok rechtop in een voldoende sterk stromend beekje houdt kan het zien gebeuren – en voelt tegelijk de weerslag ervan op de stok, die in trilling raakt. Wikipedia laat mooie voorbeelden zien. Pas in het satelliettijdperk werd duidelijk hoe vaak Karman-wervelstraten achter geïsoleerde eilanden in de oceaan voorkomen. Vanuit het internationale ruimtestation zijn ze vaak gefotografeerd. Met enige inspanning is het typische wolkenpatroon ook vanaf het aardoppervlak te herkennen.

Deze timelapse laat zien hoe de wervelingen op 9 juli tot stand kwamen. De beelden komen van de weersatelliet van Eumetsat: