Het lokaliseren van de besmetting kost een dag

Testcapaciteit Opeens was Goes coronabrandhaard. Er is ingeteerd op het buffertje coronatests en er moest hulp komen van de landelijke GGD.

In de coranateststraat van het Adrz in Goes nam het aantal tests toe. Volgens de GGD is de situatie nu weer stabiel.
In de coranateststraat van het Adrz in Goes nam het aantal tests toe. Volgens de GGD is de situatie nu weer stabiel. Foto Merlin Daleman

Tot juli waren er niet meer dan een handvol besmettingen per dag in héél Zeeland. Maar begin deze maand waren er plotseling drie, vier, vijf besmettingen per dag, met name in Goes. Hier klopt iets niet, dacht Marco Weda, plaatsvervangend directeur bij de GGD Zeeland. Niet veel later werden er op één dag twintig besmettingen geconstateerd. Op 14 juli luidde de GGD de noodklok in een persbericht: pas op, het aantal besmettingen loopt snel op.

De uitbraak in Goes ontstond op twee privéfeestjes, zoals er zoveel in Nederland worden gehouden: verjaardagen, jongeren die een feestje in de achtertuin organiseren, buurtbarbecues – afstand houden gebeurt er nauwelijks. Steeds vaker ziet het RIVM dat die feestjes tot een nieuwe brandhaard leiden. In totaal zijn er landelijk 96 ‘clusters’ gevonden: minimaal drie besmettingen die met elkaar in verband kunnen worden gebracht. Vaak zijn die relatief klein – gemiddeld tussen de vijf en zes personen – maar soms groeien die clusters uit tot een flinke brandhaard. Hoe reageren lokale overheden daarop?

„Eerst krijgen ik en de GGD het druk. Daarna de spoedeisende hulp en dan de intensive care.”

De eerste drukte bij een nieuwe brandhaard ontstaat bij de teststraat. In Goes liggen er drie naast het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis, het Adrz. Elk uur gaat een medewerker met buizen vol testmateriaal naar het laboratorium. Het is er razend druk, maar in het ziekenhuis is sinds de nieuwe uitbraak nog een enkele Covid-19-patiënt opgenomen. „Dat is altijd zo”, vertelt arts-microbioloog Bas Wintermans tijdens een rondleiding door het lab. „Eerst krijgen ik en de GGD het druk. Daarna de spoedeisende hulp en dan de intensive care.”

Sinds 14 juli verdubbelde het aantal coronatests dat het lab passeerde van driehonderd naar zeshonderd per dag. „Eén ding maakt dat het lab veel coronatestjes binnenkrijgt: angst. Als er een persbericht uitgaat over aanscherping van de regels, of als mensen besmettingen in hun omgeving zien, laten ze zich testen.” De verdubbeling van het aantal tests door de uitbraak in Goes leidde vooralsnog niet tot onoverkomelijke problemen in het laboratorium van Wintermans. De afgelopen week werd de uitslag van 95 procent van de testen binnen zeven uur doorgegeven aan de GGD. Wel was het zo druk bij de teststraat dat niet iedereen binnen 24 uur een afspraak kon maken - de capaciteit wordt daarom opgeschaald.

Te weinig capaciteit

Alle positieve tests in de regio worden opgepikt door de GGD Zeeland, die met bron- en contactonderzoek probeert te achterhalen of de besmettingen uit één haard komen. Daarvoor heeft de GGD Zeeland elf mensen. Eén besmetting levert een dag werk op. „Dus als er tien besmettingen binnenkomen, moeten er direct tien mensen klaarstaan”, vertelt Weda van de GGD.

Toen het aantal besmettingen snel opliep, was die capaciteit ontoereikend. De hulp van de landelijke pool van GGD’ers die kunnen bijspringen als er een uitbraak is, werd ingeschakeld. Er moesten acht man naar Goes komen om te helpen de epidemie snel in kaart te brengen. Al snel kwamen twee privéfeestjes in beeld waar voornamelijk jongeren tussen de 17 en 20 jaar besmet raakten. Zij staken anderen weer aan, zoals hun ouders.

Lees ook hoe jongeren met de coronaregels omgaan: ‘Ik weet dat die huisfeestjes niet heel slim zijn’

De GGD heeft alle feestgangers in beeld, maar niet iedereen werd getest: in de regel worden alleen mensen met symptomen getest, want wie te vroeg een test laat afnemen, heeft mogelijk nog niet genoeg virus in de luchtwegen voor een betrouwbare uitslag. De feestgangers zonder klachten werden in de gaten gehouden maar hoefden niet in quarantaine.

Het gevaar van zo’n uitbraak is dat die zich snel onder nieuwe groepen verspreidt. De Veiligheidsregio Zeeland kondigde geen extra maatregelen aan – de epidemie was „goed in beeld”, stelt burgemeester Bas van den Tillaar van Vlissingen, vicevoorzitter van de Veiligheidsregio. Sommige organisaties namen echter zelf maatregelen. Voetbalvereniging Goes legde alle trainingen stil. Verpleeghuizen scherpten hun bezoekersregeling aan en werkten – na advies van de GGD – vaker met medische mondkapjes. In een verpleeghuis van SVRZ in Goes werden personeel en cliënten getest nadat bleek dat een medewerker besmet was geraakt. Er werden geen andere besmettingen gevonden.

Coronateststraat van het Admiraal de Ruyter Ziekenhuis in Goes. Foto Merlin Daleman

De situatie in Goes is nu ‘stabiel’, stelt de GGD. Er zijn sinds 1 juli 68 besmettingen vastgesteld en er komen nog altijd een paar positieve tests per dag binnen. De verwachting is dat dat voorlopig zo blijft. Sommige besmettingen zijn te linken aan de feestjes, van andere is de bron niet te achterhalen. Jongeren krijgen speciale aandacht, een campagne op sociale media moet hen ertoe bewegen zich te laten testen.

Meer testen

Is Zeeland klaar voor een tweede golf? Cruciaal wordt het opvoeren van het aantal tests, stellen Weda en Van den Tillaar. Het bron- en contactonderzoek is intensief. Als de uitbraak groter wordt, is dat eigenlijk niet vol te houden – nu al moesten immers acht mensen uit de landelijke pool bijspringen. De hoop is daarom gericht op meer testen: als iedereen uit zichzelf naar de teststraat komt, komen brandhaarden ook in beeld. Testen draagt zo ook bij aan effectieve bestrijding, zegt Van den Tillaar.

En dus wordt in Zeeland de testcapaciteit flink uitgebreid. In Zierikzee gaat het testcentrum meer dagen open – van drie naar vijf dagen per week. Ook moet er bij het ziekenhuis in Vlissingen een extra teststraat komen. Dat betekent nog meer werk voor Wintermans, die het toch al druk heeft. „De GGD belde ons woensdag, of wij vrijdag een teststraat operationeel konden hebben in Vlissingen. Dat is echt te kort dag.” Begin augustus moet die teststraat klaar zijn.

Op termijn moeten in heel Nederland iedere dag 70.000 coronatests afgenomen kunnen worden. Voor Zeeland komt dat neer op 1.600 tests per dag. Opschalen is dagelijkse kost voor Wintermans. Sinds maart verdubbelde het aantal werknemers in en rond het laboratorium. „De laatste sollicitant kwam dinsdag op gesprek. Twee dagen later stond ze hier met een witte jas aan.”

Hoewel de drukte een wissel trekt op de test-apparatuur en medewerkers, maakt Wintermans zich maar over één ding zorgen: de corona-testkits. Omdat de tests schaars zijn, worden ze elke maand na onderhandelingen met de laboratoria verdeeld door het Landelijk Coördinatieteam Diagnostische Keten (LCDK). Voorlopig heeft Wintermans nog voldoende kits. „Ik heb natuurlijk wel een buffertje, maar ik ben nu aan het interen. Ze moeten straks echt mijn voorraden gaan verhogen.”