Opinie

De Heilige Angela van Europa

Duitsland Bondskanselier Angela Merkel kon op de EU-top doeltreffend opereren door de onverzettelijke houding van Rutte, meent .
Bondskanselier Merkel bij een diner in Frankrijk in 2018
Bondskanselier Merkel bij een diner in Frankrijk in 2018 Foto Mehdi Taamallah/Getty Images

Vanaf het ogenblik dat Donald Trump de Oval Office betrad, wil de wereld Angela Merkel heilig verklaren. Dat is te begrijpen. Merkel, een ervaren leider en groot pleitbezorger van mondiale samenwerking, vormt het tegengestelde van Trump – niet alleen in zijn peilloze gewichtigdoenerij, maar ook in zijn extreme nationalisme.

Maar zelfs bewonderaars van de Duitse bondskanselier, in binnen- en buitenland, hebben zich lang ongerust gemaakt over haar vaak timide opstelling. Bovendien zou haar inzet, als het ging om de financieel-economische infrastructuur van de EU, te wensen overlaten.

En terwijl Merkel haar laatste vijftien maanden als kanselier inging, kwamen er steeds meer suggesties voor de manier waarop haar Europese nalatenschap moest worden vormgegeven.

De voorstanders van meer financiële integratie in Europa waren dan ook opgelucht toen ze eind mei over het akkoord tussen de Franse president Macron en kanselier Merkel hoorden. In een gezamenlijke videoconferentie kondigden de twee leiders aan zich in te zetten voor de oprichting van een EU-herstelfonds van 500 miljard euro om de economische gevolgen van de coronacrisis aan te pakken.

Eindelijk dan toch, juichten de hervormers: een duidelijke toezegging van Duitsland om financieel veel meer te doen. En wat een prachtig blijk van Europese solidariteit! En een ware kroon op Merkels nalatenschap!

Lees ook: Nu de Britten weg zijn, is Rutte Mr. No

Ruttes koppigheid

Op de Europese marathontop van afgelopen week heeft het ook zo ongeveer zijn beslag gekregen. Al zal het Europees Parlement natuurlijk – en heel terecht – nog wel proberen een aantal zachte kanten aan te scherpen.

Niet dat Merkel of de Duitse regering het ooit zullen erkennen, maar in de discussies van de afgelopen maanden bestond er een zeer doelmatige taakverdeling. In het verleden zou de Duitse regering vermoedelijk een betoog hebben gevoerd in de trant van de ‘zuinige vier’. Maar Merkel wist dat ze met name kon rekenen op de koppigheid en ervaring van Mark Rutte om de stoere jongen te spelen.

De meeste parlementsleden van de CDU/CSU, de meerderheidspartij in de Duitse regering, onderschrijven Ruttes opvattingen. Bovendien zijn de meeste Duitse kiezers voorstander van een EU-herstelfonds dat vooral op leningen en niet op subsidies is gebaseerd. Al met al kon Merkel zo haar land de rol van EU-voorzitter laten spelen. Ze kon het eens zijn met Macron én erop vertrouwen dat Rutte de rol zou spelen die de Britten speelden vóór de Brexit.

Als protestantse wist Merkel bovendien dat de drie ‘protestante’ regeringen (Nederland, Zweden, Denemarken) plus het katholieke buitenbeentje Oostenrijk heel hard zouden vechten om het herstelfonds een evenwichtige structuur te geven. Daarmee hoefde de Duitse regering zich niet in dit kamp te scharen. Die liet daarentegen maar al te graag Nederland de schuld op zich nemen voor de positie in de EU die van oudsher aan Duitsland was. Daarom bevond team-Merkel zich dankzij de ‘zuinige vier’ in een positie waarin het niet kón verliezen.

Lees ook: Een nieuw krachtenveld in Europa na top van 90 uur

Volledig ingedekte positie

Als het akkoord was aangenomen zoals voorzien, had Merkel alle eer kunnen opeisen. En als het, zoals nu, onder belangrijke voorwaarden werd aangenomen, kon ze beweren dat ze geprobeerd had heel ruimhartig te zijn, maar dat er gewoon te veel vastberaden verzet was.

Dat noemen we in politiek opzicht een volledig ingedekte positie.

Een laatste opmerking: toen de Brexit een onmiskenbare realiteit was, veronderstelde men dat de Duitsers bij EU-onderhandelingen wel uit de schaduw zouden moeten treden en de rol van het Verenigd Koninkrijk als voornaamste pleitbezorger van de open markt en financiële aangelegenheden op zich zouden moeten nemen.

Inmiddels is duidelijk dat dit niet is gebeurd – en dat is maar beter ook. Het is essentieel dat Duitsland samen met het verzwakte Frankrijk het EU-centrum vormt – niet om akkoorden te dicteren, maar om als een magneet voor ‘verbinding’ tussen de verschillende kampen te zorgen.

En het is eigenlijk heel goed dat een aantal andere landen (lees: de zuinige vier en Finland) hierdoor noodgedwongen uit de schaduw stapt en in de EU-onderhandelingen van de ‘27’een duidelijk standpunt inneemt. Zo wordt de EU evenwichtiger.

Voor Angela Merkel moet het een bijzondere voldoening zijn dat die ‘zuinige’ leiders niet alleen uit sociaaldemocraten bestaan, maar dat sommigen, net als zijzelf, vrouw en protestant zijn. Zo is ze politiek nog meer gedekt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.