Deze zomer vast in het buitenland? Let op je salaris

Corona op vakantie De zomervakantie is aangebroken, maar in verschillende Europese landen laait het coronavirus lokaal op. Wat doen werkgevers met deze onzekerheid?

Op verschillende Europese vakantiebestemmingen loopt het aantal bevestigde besmettingen rap op.
Op verschillende Europese vakantiebestemmingen loopt het aantal bevestigde besmettingen rap op. Foto Getty

De eerste door het coronavirus onderbroken vakanties deze zomer zijn een feit. Het ministerie van Buitenlandse Zaken scherpte deze week het reisadvies voor Kroatië aan van geel naar oranje. Het aantal besmettingen in het land loopt rap op en sommige reisorganisaties halen hun vakantiegangers terug. Ook op andere Europese bestemmingen lijkt het te rommelen: eerder kregen Servië, een deel van Spanje en de regio rond de Portugese hoofdstad Lissabon een negatief reisadvies.

Voor wie thuiskomt uit een als oranje of rood aangemerkt gebied, geldt het „dringende advies” van de overheid om twee weken in thuisisolatie te gaan. Dat betekent voor sommigen dat ze thuis moeten werken, maar voor mensen die dat niet kunnen, is het een ander verhaal. Een aantal werkgevers – bijvoorbeeld in de zorg en de bouw – stopt zelfs het loon voor werknemers die afreizen naar rode of oranje gebieden, als dit betekent dat ze daarna niet kunnen werken. Waar heb je deze zomer recht op als werknemer?

Pascal Besselink, arbeidsjurist bij juridisch dienstverlener DAS, onderscheidt twee vakantiescenario’s. Je hebt de werknemers die afreizen naar gebieden waar al code oranje (alleen noodzakelijke reizen) of rood (reizen wordt afgeraden) geldt. Zij weten vooraf: bij terugkomst moet ik twee weken in quarantaine, zegt Besselink.

Voor kantoormedewerkers die thuis aan de slag kunnen, levert dit in theorie weinig problemen op. Voor degenen die niet vanuit huis kunnen werken is het problematischer. „Een werkgever kan afdwingen geen loon door te betalen in de periode die je niet kan werken.” Dat geldt in dit scenario ook voor werknemers die vast komen te zitten op hun vakantiebestemming en daar niet kunnen werken, zegt Besselink. Het risico op besmetting met het coronavirus of het sluiten van grenzen is in deze gebieden immers groter én vooraf bekend.

Lees meer over het reisadvies voor Kroätie: ‘Handen schudden en zoenen is hier nog heel normaal’

Van geel naar oranje

Dan is er ook het Kroatië-scenario, zegt Besselink. Een werknemer reist af naar een geel gebied, dat tijdens de vakantie rood of oranje wordt. „Dan weet je bij vertrek niet dat je bij thuiskomst in quarantaine moet. Hier valt wel te bepleiten dat het risico voor de werkgever is en de werknemer gewoon salaris moet krijgen.” Dat geldt óók wanneer de werknemer vast komt te zitten door gesloten grenzen of ziekte in het buitenland.

Dit beleid voor de twee scenario’s geldt onder meer voor alle medewerkers van de Nederlandse rechtspraak en rijksoverheid (respectievelijk 10.000 en 150.000 werknemers). Reist iemand naar oranje of rood gebied en komt diegene daar in de problemen? Dan moeten overheidsambtenaren en justitiemedewerkers zélf maatregelen nemen om „tijdig weer aan het werk te kunnen”.

Justitie en rijksoverheid hebben in hun communicatie aan werknemers niet gespecificeerd welke maatregelen dat kunnen zijn. Het zou bijvoorbeeld kunnen gaan om het meenemen van een laptop en werktelefoon op vakantie en het zorgen voor een goede internetverbinding, bevestigt een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Wanneer een werknemer deze maatregelen niet neemt, maar wél vast komt te zitten en daardoor niet kan werken, wordt het loon niet doorbetaald.

Omgekeerd geldt ook: bij reizen naar geel gebied dat oranje wordt, bekijken de rijksoverheid en justitie eerst welke mogelijkheden er zijn om thuis of op afstand te werken. Zijn die er niet, dan wordt het salaris wél doorbetaald.

Voor een aantal praktische beroepen zijn de regels dwingender, omdat thuis of op afstand werken vaak helemaal geen optie is. Onder meer het Erasmus MC in Rotterdam (11.000 medewerkers) en bouwbedrijf BAM Groep in Bunnik (19.500 werknemers) laten weten geen salaris door te betalen bij problemen die ontstaan door reizen naar rode en oranje gebieden.

Ziekenhuismedewerkers in het Erasmus MC moeten vooraf ook met hun leidinggevenden overleggen als zij tóch naar een oranje of rood gebied af willen reizen. „We kunnen medewerkers uiteindelijk niet tegenhouden. Maar een leidinggevende moet wel op de hoogte zijn, mocht er iets gebeuren waardoor iemand niet op tijd aan de slag kan in het ziekenhuis”, laat een woordvoerder weten. Het Erasmus MC betaalt salarissen wél door als de problemen ontstaan in een land dat aanvankelijk geel was.

‘Niet straffen’

Niet alle werkgevers hanteren deze salarisregels. Accountants- en adviesbureau PwC (5.000 medewerkers in Nederland) raadt reizen naar oranje en rode gebieden af, maar houdt geen loon in als iemand in het buitenland vast komt te zitten, laat Marc Borggreven, lid van de raad van bestuur en directeur personeelszaken, weten. „We gaan iemand niet straffen omdat diegene naar code oranje gaat. We adviseren sterk tegen, maar als iemand toch gaat, zal daar een goede reden voor zijn. Bijvoorbeeld omdat ze er familie hebben wonen.”

Bekijk de kaart van Europa met het huidige reisadvies per land

PwC vraagt medewerkers ook niet laptops of werktelefoons mee te nemen op vakantie. „Dat is aan medewerkers zelf om te bepalen”, aldus Borggreven. Wel is er altijd de optie om bij een van de buitenlandse kantoren aan te kloppen. „PwC zit wereldwijd en we kunnen op een ander kantoor altijd nog iets regelen. Bijvoorbeeld om toegang te krijgen tot een laptop of e-mailsystemen.”

Kan een werkgever ook bepalen helemaal geen salaris door te betalen als iemand vast komt te zitten na de reis naar een geel gebied? „Dat lijkt me niet. Het zou er namelijk op neerkomen dat werknemers überhaupt niet naar het buitenland mogen”, zegt Besselink. Dat is volgens de arbeidsjurist een te grote beperking van de bewegingsvrijheid van werknemers.

Probeer gewoon met gezond verstand te reizen, zegt het ministerie van Binnenlandse Zaken

De Nederlandse rechtspraak en de rijksoverheid hebben daar iets op bedacht. Justitiemedewerkers en overheidsambtenaren moeten voor vertrek „alert blijven” op mogelijke veranderingen in hun vakantieland, óók als dat een geel gebied is. Bijvoorbeeld of voor bepaalde gebieden in het vakantieland al een oranje reisadvies geldt. Of: loopt het aantal besmettingen in het betreffende gebied in rap tempo op?

Zijn er voor de vakantie „aanwijzingen” dat het advies wordt aangescherpt naar code oranje of donkerder? Dan gelden dezelfde regels als voor reizen naar oranje of rood gebied: geen doorbetaling van salaris, tenzij de medewerker op afstand kan doorwerken. „Probeer gewoon met gezond verstand te reizen”, adviseert het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Kan een werkgever van werknemers verlangen dat zij nog vóór een land oranje wordt, weten dat ze er niet op vakantie moeten gaan? Dat wordt een lastig verhaal, zegt arbeidsjurist Besselink. „Het is heel moeilijk om achteraf hard te maken wie wat op welk moment had kunnen weten. Het is niet alsof het ministerie van Buitenlandse Zaken een vooraankondiging van te nemen beleid doet.”