Corona als uitdaging voor verkiezingen VS

Leven en werken in Silicon Valley Zijn coronabeleid slecht? Al die noodmaatregelen kunnen Trump juist helpen, stelt Marietje Schaake.

Illustratie Dirma Janse

In gesprekken via Zoom met collega’s van Stanford wordt pijnlijk duidelijk dat onze leefwerelden steeds verder uit elkaar groeien. Als ik vertel dat scholen in Nederland open zijn en ik naar een aantal musea ben geweest, valt één collega bijna van zijn stoel. „Er zijn steeds meer redenen om naar Europa te verhuizen, en misschien vraag ik je hulp bij een asielaanvraag na de verkiezingen.”

In Amsterdam komt het leven weer op gang na opheffing van de strengste coronamaatregelen. Hoe anders is het in de VS. Nu het aantal coronabesmettingen alarmerend groeit, zijn nieuwe maatregelen getroffen. In verschillende delen van het land heerst angst en onzekerheid over de vraag of er voldoende IC-bedden zijn.

Het gebrek aan helder beleid van de federale overheid, ontkenning van de gezondheidsrisico’s van het virus en politisering van gezondheidsmaatregelen wreken zich. Ook hoor ik bij collega’s vaker vrees voor een nieuwe overwinning van president Trump. Hoewel diens populariteit in de laatste peilingen daalt, is de weg naar november nog lang. Trump spreekt zelf van ‘neppeilingen’ en ontkent dat hij steun verliest.

De coronatijd kan hem zelfs mogelijkheden bieden de verkiezingen te manipuleren. De praktische uitvoering ervan zal tijdens de pandemie hoe dan ook een enorme uitdaging worden. En daarbij heeft Trumps regering veel ruimte om gezondheids- of noodmaatregelen naar eigen inzicht in te zetten. Stanford-onderzoekers werken daarom, samen met experts van de MIT-universiteit, aan het healthy elections project. Hun doel is ervoor te zorgen dat de democratische rechten van Amerikanen gerespecteerd worden tussen nu en november. Daar zijn ze niet zeker van; de regering zou kunnen denken dat ze kan profiteren van een lage opkomst of wegblijven van nieuwe kiezers.

De eerste lessen zijn er. Zo waren bij een voorverkiezing in Kentucky 170 stemlokalen beschikbaar, tegenover 3.700 in vorige verkiezingen. Locaties en mensen vinden voor stembureaus is een groot probleem door angst voor het coronavirus. Ouderen zijn vaak vrijwilligers en juist zij zijn kwetsbaar. De grotere toestroom per stembureau leidde in Kentucky tot lange rijen. Om in november de juiste beschermings- en ontsmettingsmiddelen voor vrijwilligers en kiezers beschikbaar te hebben, moeten die nu al worden besteld.

Verwacht wordt dat in november meer mensen per post stemmen om stembureaus te mijden. Dat brengt risico’s met zich mee, bleek bij een recente verkiezing in New Jersey. Daar werd 10 procent van de stembiljetten afgekeurd, omdat ze te laat binnenkwamen of vanwege technische fouten. Vooral mensen die minder ervaringen hebben met verkiezingen – jongeren, minderheden, mensen met een beperking – zijn de dupe van stemprocessen waarbij langer vooruit gepland moet worden. Intussen brengt Trump stemmen per post in diskrediet, noemde de US Postal Service „een grap” en suggereert dat juist zo fraude gepleegd zal worden. Een van zijn campagnedonoren mag de Postal Service nu leiden.

Om de verkiezingen goed te laten verlopen zonder dat de gezondheid van stemgerechtigde Amerikanen gevaar loopt, is veel geld nodig. De onderzoekers van het healthy elections project becijferden dat in plaats van de 400 miljoen dollar die nu is vrijgemaakt, vijf keer zoveel zou moeten worden geïnvesteerd. Maar een regering die daar geen belang bij heeft, zou zomaar kunnen stellen dat dit een onverantwoorde uitgave is in tijden van economische crisis.

Daar houden de zorgen in de VS niet bij op. Op de vraag of de president de uitslag van de verkiezingen zal respecteren, zei hij afgelopen weekend op Fox News: „Dat hangt ervan af” en „ik ben een slechte verliezer”. Alarmerende woorden nu hij, met zijn hang naar macht, door de pandemie precies het arsenaal noodmaatregelen tot zijn beschikking heeft waarmee de democratie kan worden uitgehold.

Marietje Schaake, voormalig Europarlementariër, werkt voor de universiteit van Stanford, waar ze zich vooral bezighoudt met kunstmatige intelligentie. Ze schrijft een tweewekelijkse rubriek over leven en werken in Silicon Valley.