Zelfs in celkweek werkt chloroquine niet tegen Covid-19

Coronavirus De cellen die Chinese onderzoekers gebruikten om aan te tonen dat chloroquine tegen Covid-19 helpt blijken nu ongeschikt voor infectie-onderzoek aan SARS-CoV-2.

Braziliaanse president Jaïr Bolsanaro toonde zondag 19 juli nog een doosje chloroquine aan zijn aanhangers.
Braziliaanse president Jaïr Bolsanaro toonde zondag 19 juli nog een doosje chloroquine aan zijn aanhangers. Foto AFP

Chloroquine en hydroxychloroquine remmen zelfs in menselijke longcellen infectie door het nieuwe coronavirus niet. Dat schrijven Duitse onderzoekers, onder wie de vooraanstaande viroloog Christian Drosten, woensdag in een vervroegd vrijgegeven artikel in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. Het is een nieuw hoofdstuk in het demasqué van deze middelen als medicijn tegen Covid-19. Eerder bleken ze niet effectief in patiëntenstudies.

Nature publiceert tegelijk ook een andere studie, van Franse onderzoekers, waarin zij de effectiviteit van hydroxychloroquine tegen SARS-CoV-2 bij makaken in kaart brengen. Hun conclusie is even ontluisterend: de behandeling heeft geen wezenlijk effect, ook niet in combinatie met het antibioticum azithromycine. Ook een preventieve behandeling van de proefdieren met hydroxychloroquine haalde niets uit: ze bleven even vatbaar voor SARS-CoV-2-infectie.

De goedkope antimalariamiddelen chloroquine en hydroxycholoroquine stonden aan het begin van de pandemie in de belangstelling als een hoopvolle behandeling tegen Covid-19 nadat Chinese onderzoekers hadden aangetoond dat ze in celkweken de infectie met het virus konden remmen. Dat onderzoek werd begin februari gepubliceerd, maar stond al eerder als preprint online. Op basis van die vroege resultaten zijn er wereldwijd duizenden, zo niet tienduizenden ernstig zieke Covid-19-patiënten behandeld met deze medicijnen en nog eens een grote groep heeft de middelen preventief geslikt. Maar het enthousiasme kelderde snel, toen de middelen in goed gecontroleerde patiëntenstudies niet effectief bleken, maar wel ernstige bijwerkingen konden hebben.

De nieuwe studies in Nature bieden nu een verklaring voor die mislukking: de oorspronkelijke aannames waren verkeerd. De Chinezen gebruikten voor hun experiment zogeheten Vero-E6-cellen, niercellen van de groene meerkat die vaker voor virologisch onderzoek gebruikt worden. Maar volgens de Duitse onderzoekers mist dit type cel net een eiwit TMPRSS2, een eiwitknippend enzym dat nodig is om SARS-CoV-2 te activeren. Menselijke longcellen hebben TMPRSS2 wel op hun celoppervlak. De Duitse onderzoekers lieten nu zien dat wanneer zij het TMPRSS2 via genetische modificatie aan de Vero-E6-cellen toevoegden, zowel chloroquine als hydroxychloroquine hun virusremmende effect verloren. In een celkweek met menselijke longkankercellen die ook TMPRSS2 aan het oppervlak hebben bleken de antimalariamiddelen ook niet te kunnen voorkomen dat SARS-CoV-2 binnendrong.

Volgens Bart Haagmans, viroloog bij het Erasmus MC in Rotterdam, biedt het Duitse onderzoek „een mechanistische verklaring” voor de observatie dat chloroquine wel werkt als rem op het virus in celkweek, maar niet in het lichaam. „SARS-CoV-2 kan namelijk gebruik maken van twee verschillende routes om een cel binnen te gaan”, zegt Haagmans, „Waarbij nu blijkt dat de route die het virus in het lichaam voornamelijk gebruikt niet gevoelig is voor remming door chloroquine of hydroxychloroquine. De resultaten moeten eigenlijk nog bevestigd worden met menselijk longweefsel, bijvoorbeeld afkomstig van gekweekte organoïden.”

Lees meer over TMPRSS2: Waarom is dit virus zo veel gevaarlijker dan zijn voorgangers?