Lisa Batiashvili: „Nostalgie is niet noodzakelijkerwijs een verlies.”

Foto Sammy Hart/DG

Interview

‘Waarom jaagt schoonheid ons angst aan?’

Lisa Batiashvili | Violist

Op haar nieuwe album City Lights brengt sterviolist Lisa Batiashvili een eerbetoon aan elf steden. Het is ook een pleidooi voor verwondering en bezinning.

Niemand hoeft sterviolist Lisa Batiashvili te vertellen dat kunst en politiek twee draden in dezelfde kluwen zijn. Zes jaar geleden stak de musicus Nederland een hart onder de riem, toen ze in haar Prinsengrachtconcert de Bach-aria ‘Erbarme dich’ opdroeg aan de slachtoffers van de pas neergeschoten MH17. Rusland greep in Oekraïne – zei ze in een korte toespraak – naar hetzelfde cynische machtsspel waarmee het eerder ook een burgeroorlog in haar geboorteland Georgië ontketende. „Rampen als MH17 maken ons wanhopig, bang, boos en teleurgesteld over de onrechtvaardigheid in deze wereld”, stelde Batiashvili. „Bachs muziek daarentegen laat me geloven dat in ieder van ons iets unieks en goddelijks schuilt. Dat beeld moeten we ons herinneren in zware en zwarte dagen als deze.”

Enkele weken later moest Batiashvili in Rotterdam optreden met dirigent Valery Gergiev, een Poetin-aanhanger die openlijk zijn steun betuigde aan de Russische inval op de Oekraïense Krim. De violist bedwong de aanvechting af te zeggen. In plaats daarvan bestelde ze een solotoegift bij de Georgische componist Igor Loboda, met de veelzeggende titel Requiem voor Oekraïne. Zonder er enige woorden vuil aan te maken, zette ze schoonheid en mededogen tegenover bruut geweld, en liet er intussen geen misverstand over bestaan hoe ze over Gergiev dacht.

Nostalgie

Ook in tijden van corona kijkt Batiashvili meewarig naar de machtspolitieke arena, zoals de onderhandelingen deze week in Brussel. „Geboren Europeanen beseffen vaak niet wat de harde realiteit elders is. Ik zie zo veel onnodige kritiek en negativiteit. Europa zou voor de rest van de wereld een voorbeeld kunnen – ja, moeten – zijn met alles wat het heeft bereikt na de Tweede Wereldoorlog, na de beproevingen van de twintigste eeuw. Want altijd was er die bijzondere ziel, zelfs te midden van tumult en conflicten. Momenteel lijken mensen te denken dat de EU alleen draait om macht en geld. Maar dat is niet het wezen van de Europese ziel, die overstijgt dat politieke steekspel. Daar moeten we weer in leren geloven.”

Begin jaren negentig, op haar elfde, ontvluchtte Batiashvili met haar ouders de dreigende burgeroorlog in Georgië. Het gezin streek neer in Duitsland. Het was alsof ze op een andere planeet landde, zegt Batiashvili. Van dictatuur en chaos naar democratie en Pünktlichkeit. Als beroemd violist bereist ze nu de hele wereld. Ze is overal en nergens thuis.

Het coronavirus leert ons dat we plooibaar dienen te zijn

Op haar nieuwe album City Lights brengt ze een eerbetoon aan de wereldsteden die ze gedurende haar loopbaan leerde kennen. Het blijkt eveneens een ode aan de verwondering, die misschien wel het beste wordt verwoord in een popsong van landgenote Katie Melua. Zij beschrijft, als een chroniqueur van het kleine, de natuur, de mensen en de seizoenen in een Londens park en stelt na elk couplet vast: „There’s no better magic than this.”

Het zijn bitterzoete herinneringen aan wat voorbijgaat. „Maar nostalgie is niet noodzakelijkerwijs een verdriet”, vindt Batiashvili. „Ik laat iets van mezelf achter op deze plekken, en die plekken laten iets van zichzelf achter in mij. Zodoende ontstaat er een emotionele band met steden, met mensen en met melodieën, met momenten waarop ik me gelukkig voelde. Ik proef tegenwoordig in de maatschappij een tendens om de lelijkheid van het bestaan te benadrukken. Wat is het punt daarvan? Wat brengt het ons? Waarom jaagt schoonheid ons angst aan?”

We kunnen onze krachten beter anders aanwenden, oordeelt Batiashvili. „Het eigenbelang kan niet langer voorop staan. We moeten mensen motiveren om solidair te zijn. Het coronavirus leert ons dat we plooibaar dienen te zijn, dat we bereid moeten zijn tot een nieuw leven, een grotere verbondenheid met anderen. Want corona is geen individueel, maar een gezamenlijk probleem. En dit virus dwingt ons ook even stil te staan, het biedt de kans ons te ontworstelen aan de druk en het tempo van de prestatiesamenleving. Dus niet voortdurend vooruit denken aan wat we allemaal nog willen bereiken, maar onszelf de vraag stellen: wat willen we doen en ervaren op dit moment? Daar kunnen kunst – en muziek in het bijzonder – bij helpen. Die bevrijden ons even uit de ratrace.”