Opinie

Vooruitgang bereik je via de weg van geleidelijkheid

Aylin Bilic

Het was een woord waarover bijna iedereen struikelde bij het Groot Dictee der Nederlandse Taal in 2011: ‘geprivilegieerd’. Het duurde zelfs even voor ik door had wat presentator Philip Freriks nou precies bedoelde.

Privilege, het was negen jaar geleden een woord dat toebehoorde aan een ander tijdperk. In dat tijdperk – vrijwel de hele wereldgeschiedenis tot enkele decennia geleden – mocht de ene persoon (juridisch) meer dan de ander. Mannen mochten meer dan vrouwen, blanken meer dan zwarten – in de VS en Zuid-Afrika tot relatief kort geleden – en getrouwden meer dan ongetrouwden.

Dat tijdperk hebben we gelukkig met zijn allen tot de grond toe afgebroken, met in Nederland als klapstuk de grondwetswijziging van 1983. „Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld”, begint sindsdien artikel 1.

We hebben een samenleving gecreëerd waarin iedereen toegang heeft tot onderwijs en gezondheidszorg. We hebben onze standenmaatschappij van honderd jaar geleden zo goed mogelijk proberen om te vormen tot een meritocratie: een samenleving waarin niet afkomst (privileges), maar prestaties bepalend zijn. Ik denk dat Mark Rutte dat bedoelt wanneer hij het over ons „gave land” heeft.

Toch is het woord ‘privilege’ weer helemaal terug, met dank aan de antiracismebeweging en ‘nieuw’ (intersectioneel) feminisme. Maar ongemerkt is de betekenis veranderd.

Een privilege is niet langer iets wat jij wél mag, maar een ander niet. Een privilege is nu een eigenschap die je voordeel brengt. Een blanke huidskleur bijvoorbeeld: white privilege. Maar ook het bezit van een penis, het hebben van een heteroseksuele oriëntatie of areligieus zijn. Allemaal privileges, die volgens veel antiracisten en ‘feministen’ moeten worden aangepakt.

Ik ben blij dat ik in een land leef waarin de overheid zich ongelijkheid aantrekt. En dat die zich ook hard maakt voor kansen en welzijn van minder-geprivilegieerden volgens de nieuwe definitie. Discriminatie is bij wet verboden, maar niet uit de maatschappij verdwenen. Daarom trekt de overheid tientallen miljoenen uit voor bestrijding van racisme op voetbalvelden, in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en elders. Er is een quotum voor arbeidsgehandicapten bij bedrijven. En de overheid staat al jaren toe dat bedrijven bij vacatures primair zoeken naar vrouwen of allochtonen.

En toch, ongelijkheid is niet verdwenen, dat heeft onze felbevochten meritocratie wel bewezen. Dat mensen gelijkberechtigd en zo goed mogelijk gelijk ‘bekanst’ zijn, heeft er niet toe geleid dat iedereen ook gelijk is geworden. Armoede is gelukkig fors teruggedrongen, maar de inkomensverschillen tussen individuen kunnen beter.

Nou maakt geld niet gelukkig, daarom raken andere verschillen tussen mensen mij meer. De ene mens is tot zijn 75ste kerngezond, de ander krijgt op jonge leeftijd kanker. De één groeit op in een harmonieus, liefdevol gezin, de ander wordt verwaarloosd en belandt op zijn veertiende in een pleeggezin. De één is gezegend met een opgewekt karakter, de ander lijdt van jongs af al aan depressies.

Kunnen mensen daar zelf veel aan doen? Gezondheid, intelligentie, je opvoeding, je persoonlijkheid: je kunt er wat aan sleutelen, maar in grote lijnen overkomt het je. Radicaal het effect van privileges proberen uit te wissen is in de geschiedenis weleens geprobeerd. Het communisme wilde mensen in materiële zin radicaal gelijkmaken en het klassenverschil elimineren door de arbeidersklasse positief te discrimineren.

Draaide het radicaal uitwissen van ongelijkheden bij het communisme om geld en klasse, veel antiracisme-radicalen en intersectionele feministen van nu gaan verder: ook de voordelen van huidskleur, gender, seksuele oriëntatie en religieuze of culturele achtergrond moeten radicaal worden uitgebannen, al maken ze zelden duidelijk hoe precies. Het lijkt een soort communisme 2.0, met de ‘witte geprivilegieerde heteroman’ in de rol van de bekrompen bourgeois uit de vorige eeuw.

Ik geloof niet in zulk radicalisme. Ik geloof in de weg der geleidelijkheid om tot vooruitgang te komen, ook sociaal. In de wetenschap dat de ideale wereld met totale rechtvaardigheid nooit bereikt wordt – denk alleen maar aan al die privileges die nu niet in de mode zijn, maar wel degelijk bestaan.

De privileges van mooie mensen, van slimme mensen, van extraverte mensen, van goedgebekten, van lange mensen, van mensen met een aangenaam stemgeluid, een zwoele oogopslag, of mensen met talent voor voetbal, voor wiskunde of voor smalltalk. De gevolgen van die privileges zullen we nooit volledig uitwissen.

Aylin Bilic is ondernemer en publicist.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.