Van Den Haag had Rutte nog vaker ‘nee’ moeten zeggen in Brussel

Politieke reacties Dreef premier Rutte zijn Europese collega’s tot wanhoop, volgens partijen in Den Haag was hij nog te inschikkelijk.

Premier Mark Rutte bij de Eurotop in Brussel.
Premier Mark Rutte bij de Eurotop in Brussel. Foto EPA

Hoezo Mister No? Voor de Tweede Kamer is premier Mark Rutte (VVD) na de nieuwste Eurotop eerder een Yes Man, die met veel te veel zaken heeft ingestemd.

In Brussel zei Rutte de afgelopen dagen vaak ‘nee’: nee tegen giften, nee tegen gezamenlijke schulden. Het kwam hem – als kopman van de groep kleine, rijke en zuinige lidstaten – op kritiek te staan van andere Europese regeringsleiders. Rutte werd erom verguisd, maar ook geprezen als een geslepen onderhandelaar die op ieder front wel een concessie wist binnen te hengelen.

Het beeld in Brussel: Nu de Britten weg zijn, is Rutte Mr No

Zo kwam er wél een uitbreiding van het Europese budget, maar ook eentje waar Nederland, door een extra korting op de bijdrage en extra inkomsten uit douanerechten, niet zwaar onder lijdt. Wél subsidies die de ontvangende landen niet hoeven terug te betalen, maar niet zoveel als oorspronkelijk beoogd. En door de noodrem die Rutte als een van zijn eisen aan het herstelfonds stelde, houden andere lidstaten een mogelijkheid in handen om uitgaven te blokkeren als daar geen hervormingen tegenover staan.

Tot zover Brussel, want in Den Haag wacht Rutte de omgekeerde ontvangst. Ging hij voor zijn Europese collega’s tot het randje, of zelfs daarover, van een groot deel van de Tweede Kamer had de premier nog veel vaker nee moeten zeggen. Rutte, zegt Mahir Alkaya (SP), is „door de knieën gegaan door geld voor allerlei zaken toe te zeggen die niets met corona te maken hebben”.

Voordat Rutte naar Brussel vertrok, nam Alkaya met SGP-collega Roelof Bisschop het initiatief voor een motie die opriep af te zien van een omvangrijk herstelfonds. Die haalde het niet. „Dit is een slinkse zet van de Europese Commissie, die de crisis heeft aangegrepen om een herstelfonds te lanceren waarmee het budget met driekwart toeneemt”, aldus Alkaya. „En Rutte stemt daar mee in.”

De samenwerking tussen SP en SGP laat zien hoe breed de weerstand onder Nederlandse partijen is tegen verdere Europese samenwerking. Kritiek op Europa doet het goed in de Tweede Kamer: van Partij voor de Dieren tot FVD, van Denk tot PVV.

Omdat de Commissie zijn werk niet doet, moet Rutte de boeman uithangen om hervormingen af te dwingen

Anne Mulder VVD-Kamerlid

Vorig jaar wisten SP en SGP zelfs coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie met zich mee te krijgen bij een oproep om de woorden „een steeds hechter verbond” uit het Europees Verdrag te schrappen, als statement tegen verdere Europese integratie. Dezelfde coalitiepartners onderschreven dit voorjaar ook de harde houding van Wopke Hoekstra (Financiën, CDA), toen een groot economische steunpakket om de coronacrisis te lijf te gaan voor het eerst ter sprake kwam.

Feestcommissie

En niemand droeg die kritische opstelling de voorbije jaren zo uit als Rutte zelf. De premier voert bij gesprekken over de Europese begroting het verzet tegen hogere uitgaven aan en is tegenstander van een bemoeizuchtig Europa, dat zich als „een feestcommissie op zoek naar een feest” zou gedragen.

Nu moet hij in de Tweede Kamer een akkoord verdedigen dat die twee zaken allebei dichterbij brengt. Door de subsidies groeit de geldpot, en door zijn zelfbedachte ‘noodrem’ moeten landen straks de blikken van andere lidstaten over de schouder dulden in ruil voor steun.

Wat de VVD betreft, gaat Nederland dan ook helemaal geen gebruik maken van de beschikbare miljarden aan subsidies – alles om de daarmee gepaarde extra bemoeienis te voorkomen. Tweede Kamerlid Anne Mulder wil nog wel zijn tevredenheid uitspreken dát het bij deze top tot een akkoord is gekomen, maar doet dat zonder veel enthousiasme over het resultaat.

„Ik wil me liever helemaal niet bemoeien met de pensioenen van Italië, maar de Italianen dwingen ons dit te doen”, zegt Mulder over de noodremprocedure. „Omdat de Europese Commissie zijn werk niet doet, moet Mark Rutte de boeman uithangen om die hervormingen af te dwingen.’’

Lees ook: Europees Parlement slijpt messen voor EU-akkoord

Ook uit pro-Europese hoek hoeft de premier niet op steun te rekenen. Daar klinkt juist dat Europa een kans heeft laten liggen om het budget en de unie verder te moderniseren. Bovendien sneuvelden in de slotonderhandelingen miljarden voor klimaatbeleid en wetenschap én werden de duidelijkste passages over rechtsstatelijkheid afgezwakt. PvdA en GroenLinks hadden dat liever anders gezien, net als D66, dat in zijn eentje het Europositieve geluid in de coalitie vertolkt.

Desondanks zullen die partijen, net als de drie meer Eurokritische coalitiepartners, zich hoogstwaarschijnlijk achter Rutte en het akkoord scharen. Het is een dilemma dat de Europese ambtgenoten van de Nederlandse premier ook bekend zal voorkomen: het gaat niet van harte, maar als ze íets willen bereiken kunnen ze simpelweg niet om Rutte heen.