Europees Parlement slijpt messen voor EU-akkoord

Europese democratie Het Europese Parlement buigt zich donderdag over de nieuwe Europese begroting en het coronaherstelfonds. Er is felle kritiek. Het parlement heeft de macht om het akkoord terug naar de regeringsleiders sturen.

De Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Angela Merkel afgelopen dinsdagochtend na afloop van de EU-top bij het begin van een gezamenlijke persconferentie.
De Franse president Emmanuel Macron en de Duitse bondskanselier Angela Merkel afgelopen dinsdagochtend na afloop van de EU-top bij het begin van een gezamenlijke persconferentie. Foto John Thys/EPA

‘Kortzichtig eigenbelang”, „cynische koehandel”, „principes zijn gesneuveld”. In het Europees Parlement klinkt felle kritiek op het dinsdag bereikte EU-akkoord over het coronaherstelfonds en de nieuwe Europese meerjarenbegroting miljard). Het Europees Parlement (EP), dat formeel moet instemmen met de voorstellen, buigt zich donderdag over een resolutie waarin de Europese fracties hun bezwaren uiten.

Voorafgaand aan de moeizame marathonvergadering van de Europese regeringsleiders had EP-voorzitter David Sassoli al de rode lijnen uitgezet: een akkoord zou voor de Europarlementariërs pas acceptabel zijn als daarin ook een „effectief instrument ter verdediging van de rechtsstaat” zou worden opgenomen. Het EP roept al jaren op tot een strafprocedure tegen de Hongaarse premier Viktor Orbán die in eigen land de democratie en vrije rechtspraak uitholt. Het EP wil ook een einde maken aan de kortingen op de afdracht aan de EU-begroting voor landen als Nederland.

Op beide punten negeren de regeringsleiders het Europees Parlement, zegt de Duitse Europarlementariër Sven Giegold (Groenen). „Daardoor wordt Europa voor geruime tijd verzwakt.”

‘Verkeerde gevecht’

In het dinsdag bereikte akkoord heeft premier Mark Rutte (VVD) een stijging van de jaarlijkse Nederlandse korting van 1,5 miljard naar bijna 2 miljard euro bedongen. Over de afspraken over een rechtsstaattoets toonde hij zich tevreden: de Europese Commissie zal met voorstellen komen om de rechtsstaat onderdeel te maken van een evaluatie alvorens een land EU-geld uit te keren.

„Dat is vaag en abstract”, zegt CDA-Europarlementariër Esther de Lange. „De voorwaardelijkheid van het respecteren van de rechtsstaat was een Nederlandse prioriteit. Maar het lijkt te zijn gesneuveld in de koehandel. En dat is cynisch.” De CDA’er betreurt ook dat de geplande verhoging van het budget van de EU-Grensbewaking „is opgeofferd”. De Lange: „Bij een eerstvolgende migratiecrisis zal Rutte natuurlijk weer zeggen: ‘dat moeten we Europees aanpakken’. Dank je de koekoek. Hij heeft de verhoging er zelf nu uitgehaald.”

Lees ook: Wie heeft er gelijk over de rechtsstaatstoets?

Volgens GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout heeft Rutte het verkeerde gevecht gevoerd, door te hameren op een groter aandeel leningen in het coronaherstelfonds en het afdwingen van hervormingen in ontvangende landen. Het leidt volgens hem tot „een traag en onrechtvaardig economisch herstel.”

Ook de fracties van PvdA en Forum voor Democratie zijn kritisch. „Ruttes kortzichtig eigenbelang heeft ervoor gezorgd dat hij essentiële zaken als duurzaamheid en innovatie in de uitverkoop heeft gedaan”, zegt PvdA’er Agnes Jongerius in het EP. Forum-eurofractieleider Derk Jan Eppink hekelt vooral de ‘bocht’ die Rutte heeft gemaakt door het toekennen van subsidies uit het toekomstige coronaherstelfonds. Eerder had Rutte aangegeven alleen te willen praten over leningen. Eppink: „Nu wordt Nederland dus wakker in een schuldenunie. De EU gaat gemeenschappelijke schulden maken en Nederland staat borg voor ruim 30 miljard euro. Dat is circa 4.000 euro per huishouden.”

Grote druk

Of regeringsleiders zich wat aan zullen trekken van de kritiek, betwijfelt D66-Europarlementariër Sophie In ’t Veld. „De druk vanuit de hoofdsteden, door regeringspartijen, op Europarlementariërs zal groot zijn”, zegt de D66’er. „Het liefst wil men dat wij nu met onze vingers van het zwaarbevochten akkoord afblijven. Als je er één steentje uithaalt, stort het hele bouwwerk in.”

Amenderen op onderdelen is geen optie voor het EP. Het kan alleen ja of nee zeggen. In de grote EP-fracties, bijvoorbeeld bij de Europese christendemocraten (EVP), zorgt dat voor interne spanningen. Want tegenover de kritiek van het CDA op de „afzwakking” van de rechtsstaattoets staat de achterban van Orbán, eveneens EVP-lid. Ook bij de Europese liberale fractie Renew is een richtingenstrijd. De ‘macronisten’, leden van de partij van de Franse president Macron, zijn kritisch over het begrotingsakkoord. Maar de VVD’ers in diezelfde fractie zullen juist Ruttes bereikte resultaten verdedigen.

„Ik ben erg benieuwd of we als EP onze rug recht houden”, zegt In ’t Veld. „,Zo niet, dan wordt het tekenen bij het kruisje.”

Lees ook: Van Den Haag had Rutte nog vaker ‘nee’ moeten zeggen in Brussel