Analyse

De tweede golf van het virus moet lokaal worden gestopt

Coronavirus Nu het aantal besmettingen stijgt, klinkt de vraag of nieuwe maatregelen nodig zijn. Een tweede golf moet volgens het kabinet vooral regionaal worden aangepakt.

Drukte op de kermis van Tilburg, die nog tot en met komend weekend open is. Foto Rob Engelaar / Hollandse Hoogte.
Drukte op de kermis van Tilburg, die nog tot en met komend weekend open is.

Foto Rob Engelaar / Hollandse Hoogte.

Lokale bestuurders en virologen spreken van een „wake-upcall”: het aantal coronabesmettingen in Nederland is de afgelopen week verdubbeld, zo bleek dinsdag. Nederland volgt daarmee een stijgende trend die ook elders in Europa zichtbaar is. Zijn het ongevaarlijke lokale uitbraken die snel kunnen worden ingedamd of is een serieuze tweede golf nu al aanstaande? Tweede Kamerleden vragen zich vanaf hun vakantieadressen af of er alweer extra maatregelen tegen de verspreiding nodig zijn.

Het kabinet wil dat een nieuwe opleving van Covid-19 bestuurlijk anders wordt aangepakt dan de eerste golf. In het voorjaar walste het coronavirus over Nederland heen en was een landelijke lockdown al snel de enige remedie. Scholen, horeca en culturele instellingen gingen dicht. Nu moet het virus lokaal aangepakt kunnen worden, is het idee. Iedereen met klachten kan zich bij de GGD laten testen en er is meer capaciteit voor bron- en contactonderzoek. Zo kunnen kunnen lokale brandhaarden worden „uitgetrapt”, herhaalde het kabinet steeds.

Lees ook: Vergroot de pakkans van het virus: snel, veel en vaak testen

De vraag is of de infrastructuur voor een goede lokale aanpak op orde is, nu het RIVM vorige week bijna duizend nieuwe besmettingen registreerde. De GGD’en zien bijna honderd lokale haarden, die vaak in binnenruimtes ontstaan zijn, bijvoorbeeld op familiefeestjes, op kantoor of in de kroeg. De bron van een grote lokale uitbraak momenteel is een café in Hillegom. Daar raakten zeker 28 mensen besmet, maar de lokale GGD verwacht dat dit aantal nog oploopt. De kroeg is tijdelijk gesloten, de directe contacten van de cafégangers is gevraagd in quarantaine te gaan.

Burger verslapt

De autoriteiten en experts zijn het eens over de oorzaak van de nieuwe uitbraken: burgers worden lakser met het naleven van de regels, zoals het houden van 1,5 meter afstand. Gemeenten proberen zelf in te grijpen als het op sommige openbare plekken echt te druk wordt. In Amsterdam geldt eenrichtingsverkeer voor het winkelend publiek in de Kalverstraat en mogen straatartiesten niet meer optreden op de Dam om oploopjes te voorkomen. Op de kermis in Tilburg zijn er veel minder attracties dan normaal en mag maar een beperkt aantal bezoekers het terrein op.

Lees ook: Het coronadashboard geeft een onvolledig aantal besmettingen weer

Streng handhaven door weer meer boetes uit te delen zien veel gemeenten niet zitten. In Tilburg zien ze op de kermis dat mensen, na een periode vol beperkingen, „echt behoefte hebben aan wat lucht en ruimte”, zegt een woordvoerder van de gemeente. „En als we mensen aanspreken op de 1,5 meter, dan luisteren ze gewoon.”

In Rotterdam constateren ze vooral besmettingshaarden bij mensen thuis. „Dan heeft parken volledig sluiten weinig zin, daar zit het probleem niet”, zegt een woordvoerder van burgemeester Ahmed Aboutaleb. De stad zet liever in op gerichte campagnes, komende week bijvoorbeeld gericht op de eigen islamitische gemeenschap. Het Offerfeest begint eind deze maand en de gemeente vreest te drukke familiebijeenkomsten binnenshuis. De gemeente zet onder meer influencers in om jongeren op sociale media te waarschuwen.

Regionale aanpak

Als dit soort lokale maatregelen niet genoeg zijn, komt een lokale lockdown in beeld. Dit betekent dat er in een afgebakend gebied weer meer beperkingen komen. De veiligheidsregio’s kunnen dit besluiten. De Leidse burgemeester Henri Lenferink, voorzitter van de veiligheidsregio Hollands Midden, suggereerde dinsdag dat dit nodig kan zijn als het aantal besmettingen rond Hillegom blijft stijgen. Maar volgens GGD-directeur Sjaak de Gouw is een regionale lockdown pas aan de orde als de GGD het zicht op een lokale uitbraak kwijt is. Dat is in Hillegom niet zo, verzekert hij. „Zolang je van besmettingen weet waar de bron zit, zoals nu met de kroeg, hoef je geen verdergaande maatregelen te nemen.”

Lees ook: Pandemie is nog lang niet over, wordt ‘erger en erger’

Aan het nut van een regionale lockdowns wordt getwijfeld. De voorzitter van de veiligheidsregio’s, de Nijmeegse burgemeester Hubert Bruls, zei dinsdag in het tv-programma Op1 dat zo’n keuze „niet heel snel gemaakt zal worden”. Bruls vreest dat mensen uit een afgesloten gemeente elders op het terras of in de kroeg gaan zitten. Hij gelooft eerder in het tijdelijk sluiten van een locatie, zoals een bedrijf of verpleeghuis. GGD-directeur De Gouw denkt aan zulke specifieke maatregelen als in lokale uitbraken patronen zichtbaar worden. „Als we op een gegeven moment vaststellen dat het altijd en overal de kroegen zijn omdat mensen zich daar niet aan de regels houden, dan zou je die weer tijdelijk kunnen sluiten. Landelijk of lokaal.”

Alarmbellen

Landelijk ingrijpen door het kabinet lijkt nu nog ver weg. Het RIVM heeft daarvoor zogenoemde ‘signaalwaarden’ vastgesteld, landelijke cijfers die de alarmbellen in Den Haag moeten doen rinkelen. Voor ziekenhuisopnames is dat getal 40, voor IC-opnames 10. Zulke aantallen zijn nu nog niet aan de orde: het aantal ziekenhuisopnames als gevolg van Covid-19 lag de afgelopen dagen maar net iets boven de twee.

Mochten de getallen toch sterk oplopen, dan zal het kabinet nieuwe maatregelen moeten overwegen. Het hele land opnieuw op slot zetten is economisch en sociaal gezien heel onaantrekkelijk. De laatste versoepelingen zijn pas op 1 juli ingegaan.

Het kabinet schrapte voor de zomer de veelbekeken corona-persconferenties waarin premier Rutte burgers geregeld waarschuwde. Die komen terug als het nodig is, klonk het toen. Zover is het nu nog niet, maar minister van Justitie en Veiligheid Ferdinand Grapperhaus (CDA) geeft woensdagavond wel een verklaring voor de pers. Hij zal volgens zijn woordvoerder geen nieuwe maatregelen aankondigen, maar burgers wel op het hart drukken zich aan de coronaregels te houden.

Of het genoeg is? Marco Zannoni, directeur van het Instituut voor Veiligheids- en Crisismanagement COT, denkt dat we premier Rutte zelf zeker terugzien als het aantal besmettingen de komende weken blijft stijgen. „Hij kan dan zeggen: als dit zo doorgaat, moet ik maatregelen terugdraaien. Zo’n waarschuwing zal echt gaan helpen.”