Corona in New York: een patiënt in een ambulance (boven) en koeleenheden als geïmproviseerde mortuaria (onder) met op de achtergrond het Empire State Building.

Foto’s John Minchillo / AP Photo, Eduardo Munoz / Reuters.

Interview

‘Als je twee keer kucht, kom je al op de IC’

Jan Bakker | Intensivist in de VS Jan Bakker, hoogleraar in Nederland, werkt in ziekenhuizen in New York. „Armen kómen gewoon niet in de goede ziekenhuizen.”

In het ene ziekenhuis waar Jan Bakker werkt, dat van de New York University, zijn bijna alle patiënten particulier verzekerd. Ze krijgen de best mogelijke zorg en tijdens het hoogtepunt van de coronacrisis was er nooit een tekort aan beschermingsmiddelen of intensivecarebedden. In Bellevue, het andere New Yorkse ziekenhuis waar hij werkt, is 98 procent van de patiënten minder goed verzekerd. Aan het begin van de crisis opperde intensivist Bakker in Bellevue om afspraken te maken met andere ziekenhuizen zodat coronapatiënten konden worden overgeplaatst als er te weinig bedden waren. „Ze keken me meewarig aan.”

Jan Bakker (62) is hoogleraar intensive care in het Erasmus MC in Rotterdam. Sinds vorig jaar werkt hij in New York en valt hij van de ene verbazing in de andere. Hoe rijke en arme patiënten worden verzorgd, verschilt immens van elkaar. Bakker: „Het is niet zo dat de dokter zegt: jou help ik niet, je bent te arm. Maar armen kómen gewoon niet in de goede ziekenhuizen. De ambulance brengt ze naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Als dat in een arme wijk als The Bronx of Queens staat, is de kans dat je sterft door corona veel hoger.”

De mensen zijn daar al gemiddeld ongezonder, zegt Bakker. Ze eten slecht en wonen dicht op elkaar. „En de lokale ziekenhuizen hebben maar beperkte capaciteit. Er waren zo weinig beschermingsmiddelen dat verpleegkundigen vuilniszakken uit elkaar knipten om een schort van te maken.” De meeste ernstige coronapatiënten in die wijken haalden het ziekenhuis niet eens, zegt Bakker. „Ze werden thuis doodverklaard.”

Inmiddels geldt New York door de ongeveer tachtig dagen lockdown dit voorjaar als een relatieve safe haven wat corona betreft, vertelt Bakker aan de telefoon. In staten als Texas, Florida en Arizona loopt het aantal besmettingen op en hebben ziekenhuizen geen capaciteit meer. Er zijn in de VS 140.000 coronapatiënten overleden – 1 op de 24 geteste coronapatiënten in het land.

Lees ook: Witte Huis maakt zich niet druk om coronacijfers, maar om ‘agitatoren’

Het idee van de intensive care als laatste redmiddel (want het verblijf is voor de patiënt belastend), zoals dat in Nederland geldt, bestaat niet in de VS. „Als je hier twee keer kucht, ga je al naar de intensive care”, zegt Bakker. „Iedereen sterft hier als het even kan op de intensive care. Dan is álles voor je geprobeerd, is het idee.” Dat leidt tot absurde situaties, vertelt hij. „Er werd vorig jaar een meisje van achttien jaar de IC opgerold, dat lag te bellen met twee telefoons tegelijk. Ik zei: ‘Wat moet ik met deze patiënt?’ ‘Haar in de gaten houden, misschien gebeurt er wel iets’, zeiden ze. Ik zei: ‘Dan kunnen we het hele ziekenhuis hier wel opvangen.’ En ik heb haar weer van de afdeling afgerold.”

93-jarige patiënt op de IC

De discussie in Nederland over het toelaten van tachtigplussers tot de intensive care als in een epidemie de bedden schaars zijn, wordt in de VS niet gevoerd, constateert Bakker. Het gaat overigens niet alleen om schaarste. In Nederland worden heel oude mensen meestal niet op de IC opgenomen, omdat ze veelal minder reserves hebben en louter schade zouden ondervinden van het liggen aan een beademingsmachine.

Bakker: „Hier hebben we een coronapatiënt van 93 opgenomen. Ze is gelukkig binnen een paar uur overleden. Gelukkig, want ik beschouw een opname op de IC als ongepast als die niets gaat opleveren. Maar er was geen discussie of ze opgenomen moest worden. Dat is cultuur.”

Lees ook: Protocol voor verdeling IC-bedden bij schaarste oogst kritiek

Werken in de VS heeft ook mooie kanten, vindt Bakker. „Technisch gezien werken hier de beste specialisten. Ze hebben een bepaalde operatie zo vaak gedaan dat ze er heel goed in zijn.” Als ik een nieuwe hartklep nodig heb, laat ik hem er hier innaaien en dan ga ik meteen in Nederland herstellen. De IC’s zijn er beter.”

De hoogstandjes van sommige chirurgen zijn verbluffend, vertelt hij. „Er was een vrouw die niets meer kon doordat ze een afwijking had aan haar hartklep. Een grote hartoperatie zou ze niet aankunnen, dus ze zou via de lies een nieuwe hartklep krijgen. Tijdens die liesoperatie, scheurde haar hele aorta en toen hebben ze haar op de operatiekamer alsnog compleet opengemaakt en hartklep én aorta gerepareerd. Ze kwam stabiel van de operatiekamer af.”

Het Amerikaanse systeem zit hem niet lekker. „De concurrentie tussen ziekenhuizen is zo groot dat ze nooit samenwerken zoals in Nederland. Als je de topman van een ziekenhuis hoort, hebben ze het alleen maar over hún toko. Ze kapen ook verpleegkundigen bij elkaar weg. Er wordt veel geld verdiend in de goede ziekenhuizen en ze hebben veel macht. Als ze te veel geld vragen voor een behandeling en de verzekeraar weigert dat – er zijn veel verzekeraars – dan raakt de verzekeraar verzekerden kwijt.”

Mensen die hun baan verliezen, verliezen vaak ook hun zorgverzekering. Bakker: „In Amerika kun je op staande voet ontslagen worden en als je geluk hebt betaalt de werkgever dan nog een aantal weken je zorgverzekering. Daarna ben je onverzekerd. Tenzij je jezelf verzekert maar dat kost 750 dollar per maand voor een redelijke verzekering. En je eigen risico – van 7.000 dollar – is na één bezoek aan de spoedeisende hulp al op. Er zijn hier geen huisartsen. Aan het begin van de pandemie stonden er urenlange rijen voor de EHBO. Als je echt ziek bent, kun je niet in de rij staan, dus de ziekste mensen bleven thuis.”