‘Russische invloed in het VK is het nieuwe normaal’

Russische inmenging Na twee jaar onderzoek concludeert een gezaghebbend Brits parlementair comité dat niemand het democratisch proces voldoende bewaakt.

Chelsea-eigenaar Roman Abramovitsj (midden) is een van de bekendste Russische oligarchen in het Verenigd Koninkrijk.
Chelsea-eigenaar Roman Abramovitsj (midden) is een van de bekendste Russische oligarchen in het Verenigd Koninkrijk. Foto Maxim Shipenkov / EPA

Geen enkele overheidsinstantie, waakhond of inlichtingendienst ziet het als zijn primaire taak om de integriteit van de Britse democratie te bewaken. Verschillende instanties spelen de kwestie „als een hete aardappel” door naar elkaar.

Als gevolg had Rusland alle ruimte om op meerdere manieren te pogen referenda, verkiezingen en besluitvorming in het Verenigd Koninkrijk te beïnvloeden. Dat concludeert het parlementair comité inzake inlichtingendiensten en veiligheid na een onderzoek van twee jaar. „Russische invloed in het Verenigd Koninkrijk is het nieuwe normaal”, schrijven ze.

De meest gevoelige delen en namen in het rapport zijn op last van de veiligheidsdiensten weggelakt. En een werkelijke smoking gun ontbreekt. De commissie heeft geen sluitend en tot nu toe geheim bewijs gevonden dat de Russische staat zich op illegale wijze gemengd heeft in het Schotse onafhankelijkheidsreferendum van 2014, het Brexit-referendum van 2016 en de drie verkiezingen in de afgelopen jaren.

Dat er zo weinig materiaal beschikbaar is om dat te analyseren, is volgens het comité het gevolg van het gebrek aan aandacht van de inlichtingendiensten. „Deze houding is onlogisch. Dit gaat om het beschermend van het democratisch proces van vijandige staatsinmenging”, schrijven de politici. „Rusland beschouwt het Verenigd Koninkrijk als een westerse topdoelwit.”

De Londense wasserette

Het fascinerende aan het rapport is de wijze waarop het comité schetst hoe Rusland niet via ondergrondse maar juist middels zeer zichtbare routes invloed uitoefent.

In 1994 versoepelde de Britse regering het visumregime, waardoor rijke Russen een verblijfsvergunning konden krijgen als ze in het VK investeerden, zonder aan al te veel regels gebonden te zijn. Dat zorgde voor een toestroom aan oligarchen die amper vragen hoefden te beantwoorden waar hun geld vandaan kwam. „Dit bleek een ideaal mechanisme om illegale financiering te recyclen door wat inmiddels de wasserette van Londen is gaan heten”, aldus het comité.

Lees ook: ’Nederland is een prettige plek voor Russisch geld’, zegt topeconoom Sergej Goeriëv

Het Russische geld werd in Londen uitgegeven aan communicatiebureaus, goede doelen, politieke partijen, wetenschappers, musea en theaters. „In het kort, de Russische invloed in het Verenigd Koninkrijk is het nieuwe normaal. En er zijn veel Russen met zeer nauwe banden met Poetin die uitstekend geïntegreerd zijn in Britse zakelijke en society scene. Zij worden aanvaard vanwege hun rijkdom.”

Daar zijn voorbeelden genoeg van, tot aan de huidige premier toe. Boris Johnson - toen nog niet de hoogste baas - zamelde bijvoorbeeld in 2018 160.000 pond in voor een goed doel door een potje tennis te spelen met de hoogste bieder, in dit geval Ljoebov Tsjernoechin, een donor van de Conservatieven en de vrouw van een oud-minister onder president Vladimir Poetin.

In reactie op het rapport liet een woordvoerder van Poetin weten dat „Rusland zich nooit mengt in stembusgangen in andere landen”. De Britse minister Dominic Raab (Buitenlandse Zaken) was afwijzend over de oproep van het parlementair comité om alsnog een onderzoek in te stellen naar manipulatie bij het Brexit-referendum van 2016. Er is geen bewijs van succesvolle inmenging toen, aldus Raab. „En als gevolg is een terugblikkend onderzoek niet nodig.”