Renaissanceschilder Rafaël had geen syfilis, maar waarschijnlijk corona-achtige longziekte

Rafaëljaar In het jaar dat Rafaëls 500ste sterfdag gevierd wordt, is meer duidelijk over zijn doodsoorzaak. De schilder blijkt niet te zijn overleden aan de ‘romantische’ ziekte syfilis, maar waarschijnlijk aan een longziekte die op corona lijkt.

De dood van Rafaël door Carl Thiel (1835–1900).
De dood van Rafaël door Carl Thiel (1835–1900). Foto Bradford Museums and Galleries

Rafaël overleed niet aan syfilis, maar mogelijk aan een longziekte. In het jaar dat de vijfhonderdste sterfdag van de renaissanceschilder wordt gevierd, komen Italiaanse onderzoekers aan de universiteit van Milaan met een ontnuchterend verhaal: de 37-jarige womanizer Rafaël leed waarschijnlijk aan een uit de hand gelopen verkoudheid en werd daardoor verkeerd behandeld door zijn artsen.

Dat Rafaël als kunstenaar de reputatie had dat hij de vrije liefde hoog in het vaandel hield, is te danken aan zijn belangrijkste biograaf Giorgio Vasari. Deze had de ongetrouwde Rafaël een rijk seksleven toebedeeld, en maakte het sommetje: veel seks + koorts = syfilis. Picasso zette het imago nog aan door in de jaren zestig een serie erotische tekeningen te wijden aan een Rafaël die de liefde bedrijft.

Dat Rafaël op het toppunt van zijn roem op 6 april 1520 in Rome was overleden aan syfilis paste dan ook goed bij het imago dat hij later kreeg opgelegd. De grote kunstenaar lijdend aan syfilis werd steeds gebruikelijker en bijna een thema in de kunstgeschiedenis: Schubert, Dostojevski, Gauguin, Manet – ze kampten allemaal met de geslachtsziekte.

Rafaël, de machtige wonderboy van de Renaissance

’s Nachts naar buiten

De paus had zijn beste artsen gestuurd om de ijlende Rafaël te onderzoeken. Deze durfde niet te vertellen dat hij ’s nachts buiten was geweest. Niets wetend van zijn nachtelijke escapades en voor het raadsel van de plotselinge koorts staand, besloten ze tot aderlaten in plaats van het toedienen van versterkende middelen.

Waren ze wel uitgegaan van een longziekte, dan waren ze niet tot aderlaten overgegaan. „We zijn ervan overtuigd dat het zijn dood juist heeft bespoedigd”, vertelt onderzoeker Michele Augusto Riva aan The Guardian. Het aderlaten verzwakte Rafaël, met de dood als gevolg na acht dagen koorts. Een medische misser dus, die ook Rafaël zelf te verwijten valt, aldus Riva. „De longziekte lijkt op het coronavirus van nu”, zegt Riva tegenover AFP.

Paus Leo X was, net als de meeste inwoners van Rome, ontroostbaar. Toen hij het nieuws hoorde, schijnt hij naast het dode lichaam te hebben geknield, Rafaëls handen te hebben gekust en in tranen uitgebarsten te zijn. Zo verdrietig was hij niet geweest sinds de dood van zijn geliefde olifant Hanno, die nog zes jaar daarvoor door Rafaël was geportretteerd.