Ziekenhuizen doen proef tegen medicijnverspilling

Ziekenhuizen Vier ziekenhuizen hopen jaarlijks samen 1,5 miljoen euro te besparen. 40 procent van de verspilling is te voorkomen, blijkt uit onderzoek.

Hoeveel euro aan medicijnen er jaarlijks wordt weggegooid is onduidelijk, maar 100 miljoen euro is een ‘grove onderschatting’.
Hoeveel euro aan medicijnen er jaarlijks wordt weggegooid is onduidelijk, maar 100 miljoen euro is een ‘grove onderschatting’. Foto David van Dam

Charlotte Bekker, postdoctoraal onderzoeker van duurzaam geneesmiddelgebruik, moet zuchten als ze denkt aan al die onaangeroerde medicijndoosjes die worden weggegooid. Zoals Ruxolitinib, 3.630 euro per doosje. Of Niraparib, een doosje voor 28 dagen voor 10.000 euro. „Ongelooflijk veel dure pillen blijven onaangeraakt liggen”, zegt Bekker.

In november begint ze in het Radboudumc in Nijmegen met een innovatieve proef tegen medicijnverspilling. Met een extra verzegeling en temperatuursensoren wordt geprobeerd ongebruikte antikankermedicijnen een tweede leven te geven. Het gaat over doosjes die bij mensen thuis liggen, niet zijn gebruikt en normaliter zouden worden weggegooid. Het UMC Utrecht, het Jeroen Bosch Ziekenhuis en het St. Antonius Ziekenhuis hebben zich ook aangesloten en beginnen waarschijnlijk in januari. Samen hopen ze jaarlijks 1,5 miljoen euro te besparen met het project.

Het is gissen naar het precieze bedrag aan medicijnen dat jaarlijks onaangeraakt de prullenbak in gaat. Bekker probeerde het eerder in haar promotieonderzoek te berekenen. Ze kwam op 100 miljoen euro per jaar, maar daarbij ging ze alleen af op wat ze kon meten: medicijnen die werden teruggegeven aan openbare en ziekenhuisapotheken. Wat in verzorgingshuizen, ziekenhuizen en bij mensen thuis wordt weggegooid weet ze niet. Bekker: „100 miljoen euro per jaar is een grove onderschatting, het topje van de ijsberg.”

Maanden aan doosjes

Uit Bekkers onderzoek bleek dat 40 procent van de verspilling te voorkomen is. Wat gaat er mis? Veel, zegt Bekker. Artsen schrijven de pillen in te grote hoeveelheden voor. Apotheken zijn vaak bereid om patiënten genoeg doosjes voor drie maanden mee te geven, dat is praktisch. Maar patiënten switchen vaak tussendoor vanwege bijwerkingen, of omdat het middel niet aanslaat. Soms halen ze een middel wel af bij de apotheek, maar proberen ze het nooit uit. Sommigen genezen, anderen stoppen met de pillen omdat ze terminaal worden. Het komt ook voor dat de farmaceut geen kleinere verpakking aanbiedt.

Het Radboudumc werkte afgelopen jaren aan een mogelijke oplossing: een zakje met een verzegeling en temperatuursensoren, die meten of een doosje niet te warm of koud is geweest. Bijvoorbeeld niet warmer dan 25 of 30 graden. Terug in de ziekenhuisapotheek wordt de sensor uitgelezen. Zo kunnen ongebruikte doosjes worden doorgegeven aan een volgende patiënt, met de garantie dat het doosje ongeopend en de kwaliteit nog goed is. De proef begint met pillen tegen kanker. „Deze kosten snel 3.000 à 4.000 euro per verpakking”, zegt Bekker.

De hoop was ook medicijnen tegen reuma in de proef te betrekken, zoals Enbrel – of Humira, dat 200 tot 1.000 euro per injectiespuit kost. Dat middel moet gekoeld worden bewaard. Maar de koelkasten bij mensen thuis bleken kwalitatief niet goed genoeg voor de proef.

Opvallend is dat de proef formeel wordt verhinderd door een nieuwe regel. Apotheken kunnen eenmaal uitgereikte medicijnen niet aan nieuwe patiënten geven. Dan komen ze in de knel met de Falsified Medicines Directive, een Europese richtlijn waar farmaceuten jaren voor hebben gelobbyd. Als een medicijn eenmaal is verstrekt aan een patiënt, mag het volgens deze richtlijn niet opnieuw wordt uitgegeven, omdat het in theorie vervalst zou kunnen zijn. Volgens critici willen farmaceuten zo meer grip op de markt krijgen.

Hoogleraar Bart van den Bemt, gespecialiseerd in goed medicijngebruik bij het Radboudumc en nauw betrokken bij de proef, denkt dat de proef „misschien niet kan volgens de letter, maar wel volgens de geest van de wet”. Door het extra zakje rond het medicijn met een verzegeling is de verpakking afgeschermd, dus is vervalsing uitgesloten, beargumenteert hij. Wel roept Van den Bemt de politiek op mee te denken over dit probleem. „Een ander vraagstuk is: wie gaat wat betalen? Verdient straks iemand twee keer aan het medicijn, of regelen we het op een andere manier? Ons financiële systeem is er nog niet op ingericht.”