Weduwe Abla (Lubna Azabal) en haar dochtertje ontvangen in ‘Adam’ een ongehuwde zwangere vrouw in hun huis.

Interview

‘De nieuwe Adam is een vrucht van het matriarchaat’

Interview | Maryam Touzani De debuutfilm ‘ Adam’ van de Marokkaanse filmmaker Maryam Touzani gaat over een kind dat zonder vader wordt geboren in een vrouwenhuishouden.

Op een dag stond ze voor de deur. Een hoogzwangere jonge vrouw, bij de ouders van actrice en filmmaker Maryam Touzani (1980) in Tanger. Ze zocht een plek voor de nacht, en was van plan om de volgende ochtend weer stilletjes te vertrekken, ergens stiekem te bevallen en het kind af te staan. Maar Touzani’s ouders boden haar onderdak en een plek om te blijven.

Toen Touzani zelf zwanger was, en zich aan het schrijven van haar eerste speelfilm zette, klopte ze weer aan de deur. Maar nu in de vorm van het personage Samia. „Ik ben een heel intuïtieve schrijver”, stelde Touzani afgelopen januari tijdens een gesprek op het filmfestival van Rotterdam. „Ik werk vanuit een emotionele impuls. Pas later begreep ik dat het verwerken van deze gebeurtenissen ook een manier was om me op mijn eigen moederschap voor te bereiden.” Het resulteerde in een intieme observatie van de weken waarin Samia een plek verwerft in het huishouden van kersverse weduwe Abla, die met haar dochtertje Warda achter een piepklein bakkerijtje woont en waarin die drie generaties vrouwen samen de geboorte van het nieuwe leven afwachten. Een intens portret van vrouwelijke solidariteit.

En dan wordt Adam geboren, de eerste man.

„Vlak voordat ik de eerste versie van het scenario afhad, werd onze zoon Noam geboren. [Touzani is getrouwd met filmmaker Nabil Ayouch, red.]. Kun je je voorstellen dat we hem bijna Adam hadden genoemd? In Marokko betekent ‘Ben Adam’ zoon van Adam, maar het wordt ook gebruikt om in het algemeen ‘mens’ aan te duiden. Deze Adam is voor mij echt een nieuwe man, die zich ooit zal realiseren dat hij door een vrouw op de wereld is gezet. Deze nieuwe mens is een vrucht van het matriarchaat.

„Het belangrijkste thema van de film is voor mij traditie en overdracht. Moeders dragen de toekomst op hun zonen over. Als in mijn samenleving een moeder tegen haar zoon zegt: ‘Ah, je zusje doet de afwas wel’, dan heeft dat verstrekkende gevolgen. Dan gaat hij zich nooit afvragen wat zijn verantwoordelijkheden in het huishouden zijn, wat zijn plaats in de maatschappij is. Vrouwen kunnen net zo goed als mannen het patriarchaat in stand houden. En tegelijkertijd hebben ze de sleutel tot verandering in handen.”

De overdracht van traditie krijgt in uw film vorm door het eindeloze bakken van zoete draderige pannekoeken of ‘rziza’, waar Samia tot ergernis van Abla beter in blijkt te zijn dan zij.

„Dit is typisch zo’n recept dat van moeder op dochter wordt overgedragen, maar dat omdat het zo arbeidsintensief is bijna niet meer met de hand wordt gemaakt. Alleen tijdens de ramadan. Dat Samia die kunst nog beheerst zegt misschien iets over haar achtergrond. Maar voor mij is het bakken ook een manier om deze vrouwen te leren kennen. Het is een fysieke vorm die de dialoog deels vervangt.”

U gebruikt inderdaad weinig tekst, en geeft nog minder achtergrondinformatie.

„Hoe meer backstory en buitenwereld je toelaat, hoe meer verklaringen je gaat geven, en hoe meer morele oordelen de film en het gesprek erover kunnen binnensluipen. Wat doet het ertoe hoe Samia zwanger is geworden? Of het een kind is uit een grote liefde, een onenightstand of onvrijwillige seks. Voor mij gaat het om hoe deze vrouw daar in het heden mee omgaat. En de keuzes die ze maakt voor de toekomst van het kind en zichzelf. En er is nog iets anders: een kind dat buiten het traditionele huwelijk wordt geboren heeft evenveel rechten als elk ander kind. Dat heeft geen excuses nodig.”

Lees hier de recensie van ‘Adam’

Er lijkt een nieuwe generatie vrouwelijke filmmakers uit de Maghreb te zijn opgestaan die zich op een delicate manier tot deze controversiële onderwerpen verhoudt. De afgelopen jaren kregen Sofia van Meryem Benm’bareks en Papicha van Mounia Meddour distributie in Nederland.

„Er is beslist iets aan het veranderen. Ik denk dat toen Nabil in 2015 Much Loved maakte, over prostituees in Marrakesh, dat het kiezen van een taboeonderwerp echt nog ingewikkeld lag. Inmiddels is er meer discussie op gang gekomen. Wat helpt is dat mijn film niet per se de confrontatie oproept. Nabil kijkt naar de buitenwereld, ik naar de binnenwereld. Dat is misschien minder bedreigend.”