Conte weet het akkoord als een succes te verkopen in Italië

Reacties Italië De top in Brussel ging voor een groot deel over het Europees Herstelfonds, dat vooral Italië en Spanje moet helpen. De premier is „trots”, de Lega-partij noemt het „onvoorwaardelijke overgave” aan Brussel.

De Italiaanse premier Giuseppe Conte op de EU-top in Brussel, afgelopen weekend.
De Italiaanse premier Giuseppe Conte op de EU-top in Brussel, afgelopen weekend. Foto Olivier Matthys/EPA

Meer geld aan leningen en subsidies uit Brussel dan gedacht, en geen veto van andere landen over uitgaven met geld van het Europees Herstelfonds: zo presenteert premier Conte de uitkomst van de Eurotop. „Ik ben trots op dit resultaat”, zei hij op een persconferentie dinsdagochtend, maar „nu moeten we gaan rennen” om goede plannen te maken waar het geld aan uitgegeven kan worden.

Lees ook: EU zet met akkoord over herstelfonds historische stap

Van alle EU-landen die onder de gevolgen van het coronavirus hebben geleden en nog steeds lijden, krijgt Italië het meeste geld: 209 miljard euro aan leningen en schenkingen. Dat is 36 miljard euro meer dan in het voorstel waarmee de top begon. Conte zei dat dit geld besteed zal worden aan „structurele projecten […] die het aanzien van ons land veranderen”.

‘Tranen en bloed’

Moet Italië voor de financiële hulp uit Brussel een deel van zijn soevereiniteit inleveren? In algemene zin is dat al maanden een heikel thema in de Italiaanse politiek. Vooral de eurosceptische Lega, in een peiling van maandag met ruim 26 procent nog steeds de grootste partij, roept dit. Ook dinsdag weer. Lega-leider Salvini twitterde: dit is „een onvoorwaardelijke overgave aan de keuzes van de [Europese] Commissie”. En: de „voorwaarden voor deze lening rijmen met tranen en bloed.” Onder druk van Brussel moet de pensioenleeftijd weer terug naar 67 jaar en komt er een vermogensheffing, voorspelde hij.

Lees ook de analyse: Een nieuw krachtenveld in Europa na top van 90 uur

Met veel succes heeft hij de afgelopen jaren het spookbeeld van de trojka opgeroepen. Toen Griekenland vanaf 2012 noodhulp kreeg via het ESM, het Europese Stabiliteitsmechanisme, waren daar scherpe voorwaarden aan verbonden. Deskundigen van de ‘trojka’ van Europese Centrale Bank, Europese Commissie en Internationaal Monetair Fonds kwamen in Athene vertellen wat de regering moest doen, en vooral: waarop zij moest bezuinigen. In minder stringente vorm is de trojka ook actief geweest na leningen aan Ierland, Portugal, Cyprus en Spanje. Italië, dat de rente op zijn hoge staatsschuld steeds heeft kunnen betalen, heeft niet te maken gekregen met een trojka.

Zoiets rampzaligs nooit meer, roept Salvini. Ook de Vijfsterrenbeweging, in het voorgaande kabinet-Conte samen regerend met de Lega, is gevoelig voor deze retoriek. Nu regeren de Vijfsterren met de centrum-linkse Democratische partij, maar de slogans galmen nog na. Ook al is er afgesproken dat er deze keer geen voorwaarden verbonden zijn aan het ESM en ook al is er per direct geld beschikbaar voor investeringen in de gezondheidszorg (voor Italië 37 miljard euro), politiek bleek het te gevoelig om een beroep te doen op dat fonds. Eerst maar eens praten over het Herstelfonds, was de mantra van Conte.

Noodremprocedure

De premier bestrijdt in alle toonaarden dat Italië een stukje soevereiniteit kwijtraakt met de noodremprocedure, die op aandrang van Nederland is opgenomen in het akkoord. „Het is terecht dat er een systeem van verificatie is, want het gaat om Europese gelden”, zei Conte. „Maar het was een onaanvaardbare eis dat één enkel land zou kunnen besluiten, tot een veto aan toe, over de toekenning van fondsen. Ik zou dat nooit hebben toegestaan, ik heb dat niet toegestaan.”

Hij zei goed te kunnen leven met het compromis dat hij en Rutte volgens Italiaanse media rond middernacht hebben bereikt. Als er over bepaalde uitgaven significante twijfel ontstaat, kan dat in de Europese Raad van regeringsleiders aan de orde worden gesteld, maar het is uiteindelijk de Europese Commissie die beslist. Conte: „Aan geen enkel land is de mogelijkheid gegeven om aan de competenties van de Commissie te komen.”

Lees ook: De relatie tusse Italië en Europa

Deze lezing wordt in de eerste reacties in brede kring gedeeld. Veelzeggend is dat Salvini’s trouwe bondgenoot Giorgia Meloni, van de hard-rechtse partij Fratelli d’Italia, nu afstand van hem houdt. Het had beter gekund, twitterde ze, maar Conte is hier goed uitgekomen. De vooraanstaande econoom Carlo Cottarelli zei tegen The Huffington Post dat een koppeling tussen hulp en specifieke projecten juist nuttig kan zijn voor Italië en het land kan helpen om snel concrete plannen voor te stellen – in het verleden niet bepaald Italiës sterkste kant.

Snel plannen indienen

Met de 209 miljard euro aan mogelijke financiering in het vooruitzicht wil Conte snel een eerste lijst van projecten opstellen om die in Brussel te kunnen presenteren. Maar het geld van het Herstelfonds is pas over een jaar beschikbaar. En Italië heeft dit jaar al geld nodig. „We willen de [Europese] plannen gebruiken die in het belang zijn van Italië”, aldus Conte. Als het hem lukt de noodremprocedure als een logisch controlemechanisme te blijven presenteren, en niet als argwanende bemoeienis van buitenlandse boekhouders, biedt dat ook ruimte om de discussie over het ESM te heropenen.