Radio 2: als het maar licht, luchtig en gezellig is

Radiorecensie Met een licht gezapige programmering weet Radio 2 de commerciële zenders gemakkelijk bij te houden. De luistercijfers zeggen dat het goed is, maar is het dat dan ook? Niet per se, vindt radio-recensent Vincent Bijlo.

Radio 2 luistert lekker weg. De zender werd voor steeds meer mensen een gezellige metgezel.
Radio 2 luistert lekker weg. De zender werd voor steeds meer mensen een gezellige metgezel. Illustratie Nanne Meulendijks

Er Is Maar Eén Radio 2! Die slogan dendert elk uur na de reclame door de ether tussen programma’s door met titels als: ’t Wordt Nu Laat, Rabbering Laat, Funky Frank, Het Oor Wil Ook Wat, Licence 2 Chill, Wout2day, Soul Night Met One’sy, De Wild In De Middag, WILDGROEI, Bureau De Wilt, Aan De Slag! NPO Radio 2 is de bestbeluisterde publieke zender van Nederland. Hoe is dat zo gekomen en wat voor station is het?

Ooit, 25 jaar geleden, het was in de vorige eeuw nog, ging het slecht, heel slecht met Radio 2. Bijna net zo slecht als nu met 3FM. Het was kil rond ‘De Warmste Zender Van Nederland’, hij had geen ‘smoel’, was een vergaarbak, hij ging van De wereld zingt Gods Lof tot godverdomme, het NOS-bestuur zat er lelijk mee in zijn maag. Zendermanagers hielden het er nooit lang uit. Er gingen stemmen op om Radio 2 maar helemaal af te schaffen en de luisteraars cassettebandjes op te sturen met radioprogramma’s, want waarom zou je zo’n dure zender in de lucht houden waar geen hond naar luisterde?

En toen, op 1 januari 1995, veranderde alles. Mede dankzij een hond, een bloedhond. Hij heette Decibello, je hoorde hem elk uur na de Sterreclame blaffen en je zag hem in het logo en in spotjes over Radio 2 op televisie, hij gaf de zender smoel, familiesmoel, Je Voelt Je Thuis-smoel. Eindelijk was het gelukt: Radio 2 voerde, in navolging van Radio 3, horizontale programmering in. Elke dag op dezelfde tijd dezelfde mannelijke presentatoren, op een hele enkele uitzondering na. Al die mannen draaiden de hele dag door min of meer dezelfde vertrouwde muziek. Men wist wat men kreeg. De middle-of-the-road-zender Radio 2 was geboren, het station voor de mensen die zich te oud voelden voor Radio 3. Het was, en is nog steeds, een zogenaamde full-service-zender. Je kan hem de hele dag aan laten staan en je wordt van alles op de hoogte gehouden, met programma’s die „een luchtige mix van lekkere muziek en informatie” zijn. Niets op de zender moet echt uit de toon vallen, anders haakt de luisteraar af. Geen rare plaatjes, en liever geen twee nummers van zangeressen achter elkaar. Toenmalig hoofd muziek Ron Stoeltie verwoordde het in een interview met dagblad Trouw in 2001 als volgt: „Vergelijk ons met een tweebaansweg, waarvoor geldt: bij twijfel niet inhalen. Als we denken dat een plaat eventueel niet aanslaat, kiezen we ’m gewoon niet.”

Vincent Bijlo doet verslag van een weekje ouderwets radio luisteren

Dat resulteerde in licht gezapige, nostalgische radio, gemaakt voor mensen tussen 35 en 50. Stoeltie weer: „Eigenlijk doen we niets anders dan teruggrijpen op de glorietijd van onze luisteraars. De jaren zestig en zeventig, muziek uit de tijd dat ze jong en gelukkig waren. De studietijd, het eerste vriendinnetje, dat roept allemaal mooie gevoelens op.” Die sentimenten werden ook nog eens flink aangewakkerd door themaweken over de jaren ’60 en ’70. De muziek was van weet je nog van toen. Het nieuws, het luchtige nieuws, was van nu. Het luisterde lekker weg, de zender werd voor steeds meer mensen een gezellige metgezel.

Top 2000

In de zomer van 1998 werd zendermanager Kees Toering op een ochtend wakker met een idee. Al dagen zaten ze bij Radio 2 te denken over de aanstaande milleniumwissel, waar ze toch iets mee moesten doen. Maar wat? Als we nou eens, bedacht Toering ’s nachts in bed – waar de beste ideeën worden geboren – volgend jaar tussen Kerst en Oud en Nieuw, de allermooiste tweeduizend liedjes van de twintigste eeuw draaien? En als we die lijst nou eens laten samenstellen door onze luisteraars?

Hij dacht zelf dat het briljant was, de rest van het management ook, maar dj’s en omroepbazen vonden het in eerste instantie niks. Waarom zou je dat doen? En ook ’s nachts? Dan luistert niemand en bovendien zond Radio 2 in die tijd nog niet ’s nachts uit.

Uiteindelijk lukte het toch om iedereen te overtuigen. Toen dj Frits Spits om was, volgde de rest snel, en zo schalde ‘Bohemian Rhapsody’ om 5 voor 12 ’s avonds op 31 december 1999 als nummer 1 van de Top 2000 door de ether.

Het was eigenlijk de bedoeling dat het evenement eenmalig was, maar het had zo ongelofelijk veel bij de luisteraars losgemaakt, er werden tientallen postzakken, die had je toen nog, met muziekherinneringen bij de studio bezorgd, dat het management besloot het jaar daarna weer een Top 2000 uit te zenden, en het jaar daarna weer en daarna weer. Er zijn mensen die anno 2020 niet geloven dat er ooit een tijd was waarin er nog geen Top 2000 bestond.

Zo werd Radio 2 een steeds beter geoliede machine, die de commerciële radio gemakkelijk bijhield in luistercijfers. Maar het station zelf kreeg daardoor steeds meer trekken van een commerciële zender. Het denken in marktaandelen rukte verder op, en ook de publieke radiozenders werden door de leiding van de NOS, later NPO, steeds meer gezien als „audiomerken”.

Hoe zit het eigenlijk, bedacht men in 2007, met de zestigers, de mensen die zich te oud voelen voor Radio 2. Worden die wel bediend? Nee, was het antwoord. Zouden we die soms kwijt kunnen op Radio 5? Die zender deed tot dan toe dienst als zender voor specifieke doelgroepen en minderheden. Alles dat niet in de formats van de andere stations paste, werd daarop gegooid. Er werd tientallen, honderden uren over vergaderd, maar uiteindelijk ging de kogel door de kerk en werd er nog een full-service-zender aan de ether toegevoegd: Radio 5 Nostalgia. Nu was de doelgroepaansluiting optimaal.

In eerste instantie was Radio 5 Nostalgia bedoeld voor de „maatschappelijk teleurgestelden”, blijkbaar had onderzoek uitgewezen dat de meeste zestigers dat zijn. Gelukkig verdween die kwalificatie snel uit het luisteraarsprofiel. De zender werd nu „voor de positieve senior die nog nieuwsgierig is naar wat er in de wereld te koop is”. De slogan ‘je voelt je thuis’ die tot dan toe op Radio 2 werd gebruikt, verhuisde naar Radio 5, net als een aantal dj’s die te oud werden bevonden onder wie Hans Schiffers, Bert Kranenbarg en Bert Haandrikman.

De Muziek Zegt Alles

Intussen bleven de luistercijfers van Radio 2 doorstijgen. De Top 2000 was nu het hart van de zender. De nostalgie en de Themaweken werden volledig bij Radio 5 ondergebracht. Kees Toering en Ron Stoeltie ruimden het veld. Slogans kwamen en gingen. De Muziek Zegt Alles, Je Hoort Nog Eens Wat, Come Together, Radio 2 is AAN! Een aantal dj’s die te oud werden voor 3FM kwam over, onder wie Ruud de Wild en Rob Stenders. De Wild klinkt alsof hij zich stierlijk verveelt en doodvermoeid is. Vorige week donderdag vulde hij zelfs zijn hele show met herhalingen, meneer was zomaar op vakantie gegaan. Rob Stenders is een van de smaakmakers geworden. Zijn Stenders Platenbonanza, met verzoekjes van luisteraars, biedt elke uitzending veel muzikale verrassingen.

Als ik nu naar Radio 2 luister hoor ik, buiten Stenders en Annemieke Schollaardt (ook een ex-3FM-dj), een station dat doordeweeks overdag niet heel veel afwijkt van zijn directe commerciële concurrenten Radio 10, Radio 538 en Qmusic. De muziek is tegenwoordig van alle tijden en loopt van Beatles tot Racoon, van Ilse DeLange tot Rolling Stones, van Melanie tot de Dijk. Met het aandeel vrouwelijke dj’s is het niet meer zo erg gesteld als in de dagen van Toering, maar het zijn er nog steeds veel te weinig. Slechts een uur of 30 van de 168 uur die een week telt wordt gepresenteerd door vrouwen.

Vincent Bijlo: ‘De radio, metgezel voor arme thuiszitters’

De luistercijfers zeggen dat het goed is, maar is het dat dan ook? Nee, niet per se. Radio 2 is heel veel van hetzelfde. Een kwisje, een belletje met een luisteraar, weer, verkeer, nog een kwisje en een leuk bericht over het Katshuisch in Vinkel, waar ze zielige gehandicapte katten opvangen. Dat kost geld, en om dat te genereren hebben ze een kalender gemaakt. Wat goed! En weet je wat er op die kalender staat? Nou? Naakte mannen, die gehandicapte katten op hun arm hebben.

’s Avonds, ’s nachts en in het weekend, verandert Radio 2 af en toe weer in een publieke zender. Dan hoor je soms programma's waar commerciëlen geen brood in zien. Van die programma’s, daar zou ik graag wat meer van hebben, overdag, zodat ik, en de andere luisteraars met mij, wat vaker verrast zouden worden. Maar zelfs in het weekend en ‘s avonds hoor je alleen maar pop. Wereldmuziek, jazz, ze zijn verbannen naar themakanalen, voor de echte radio tellen ze niet meer mee, omdat ze niet in de formats van de strategen passen. Dat krijg je er nou van: als je je blind staart op cijfers verwordt de ether tot eenheidsworst.

De komst van Giel Beelen, die onlangs werd aangekondigd, zal aan Radio 2 niet veel veranderen. Hij is, net als die andere voormalige ‘shockjock’ Rick van Velthuysen, op een veilig tijdstip gestald, diep in de nacht, zodat hij weinig schade aan het ‘merk’ zal kunnen aanrichten. Want licht, luchtig, fris, positief en gezellig zal het blijven.