Nederland wil kunnen ingrijpen als EU-landen niet genoeg hervormen

‘Vetorecht’ EU-fonds Nederland wantrouwt de hervormingsgezindheid van sommige EU-landen en wil dat afdwingen via zeggenschap bij uitbetalingen uit coronafonds.

Foto Stephanie Lecocq / Reuters

Het was een van de sleutelkwesties tijdens de Brusselse onderhandelingsmarathon over het coronaherstelfonds: de Nederlandse eis beslissende zeggenschap te krijgen bij uitbetalingen uit het fonds. Er was veel verzet tegen , vooral vanuit Italië en het was een van de eisen waarmee Nederland zich in Brussel de afgelopen dagen niet bijster geliefd maakte.

1Wat is de idee?

Als landen geld willen uit het coronaherstelfonds, moeten ze eerst een plan indienen voor het hervormen van hun economie. Die plannen moeten nauw aansluiten bij de aanbevelingen die de Europese Commissie doet.

Lees ook deze analyse over de EU-top: Een nieuw krachtenveld in Europa na top van 90 uur

Sommige lidstaten hebben een te hoge staatsschuld, een achterhaald pensioenstelsel, of een bureaucratie die niet functioneert. De economische groei blijft er daardoor achter, maar veranderingen komen nauwelijks van de grond. Nederland wil voorkomen dat landen geld krijgen, maar de economie weer niet aanpakken.

2Hoe graag wilde Nederland dit?

Héél graag. Het was naast korting op de Nederlandse bijdrage aan de Europese begroting de belangrijkste eis waarmee Nederland aan de onderhandelingen begon.

3Waarom wil Nederland een stem in het economisch beleid van andere landen?

Het fonds zou in een oorspronkelijk voorstel van de Europese Commissie 750 miljard euro omvatten die de Commissie namens alle lidstaten wil lenen. Tweederde, 500 miljard, zou beschikbaar komen voor zwaar getroffen lidstaten in de vorm van subsidies, de rest in de vorm van leningen. Nederland ziet eigenlijk niets in het verstrekken van subsidies en heeft zich er wekenlang luidruchtig tegen verzet.

Vorige week begon Rutte te schuiven. Nederland zou eventueel tóch akkoord kunnen gaan met subsidies, maar dan slechts met een lager bedrag dan de Commissie voor zich zag. Daarnaast wil Nederland kunnen controleren dat de subsidies samengaan met hervormingen en daar een beslissende stem in hebben.

Als Rutte straks in Nederland moet uitleggen dat hij toch met een subsidiepot van 390 miljard euro akkoord is gegaan, is het controlemechanisme een van zijn belangrijkste verdedigingslinies. ‘Wij wilden geen subsidies, de rest wilde het per se, maar op deze manier is het verantwoord.’ De controle op de hervormingen moeten daarom in de regels van het fonds worden „vastgenageld”, herhaalde Rutte keer op keer.

4Waarom moet je dat verankeren in strenge regels?

Nederland wantrouwt de hervormingsgezindheid van sommige lidstaten.

En daarnaast vreest Den Haag ook dat de Europese Commissie, groot voorstander én uitvoerder van het herstelfonds, niet hard genoeg zal optreden als een belangrijk land in gebreke blijft. De Commissie komt sinds 2011 jaarlijks met aanbevelingen voor economische hervormingen in lidstaten – ook voor Nederland. Vooralsnog werden die aanbevelingen door de meeste lidstaten vriendelijk terzijde gelegd. Nederland wil nog meer garanties dat landen nu ook écht met de aanbevelingen aan de slag gaan.

5Hoe ziet dat ‘veto’ eruit?

Het is een noodremprocedure. Als een land denkt dat een ontvanger van subsidies zich niet aan de afspraken over hervormingen houdt, kan uitbetaling opgeschort worden. Voordat de betaling plaatsvindt, moeten Europese regeringsleider dan samen naar een „bevredigende oplossing” zoeken.

6Nederland wil dus als economische politieagent beleid in andere landen keuren en desnoods afkeuren?

De hervormingen die een land moet doorvoeren worden medebepaald door de Commissie, die in eerste instantie ook toeziet op de voortgang. Daarnaast vormt natuurlijk ook elk land een eigen oordeel, onder andere via het ambassadenetwerk.

7 Andere landen kunnen ook Nederlandse plannen blokkeren?

Het recht geldt voor alle landen en zou alle plannen kunnen treffen. Maar het is vooral een probleem voor landen die hopen op een omvangrijke uitkering uit het fonds, zoals Italië en Spanje. .

8 Zal de rem regelmatig gebruikt worden?

De hoop is dat de optie vooral zal fungeren als extra stok achter de deur om hervormingen af te dwingen..

Update (21-07-2020): Dit artikel is geactualiseerd om 12.00 uur.