Merkel en Macron lopen ‘kribbig’ weg uit nachtelijk overleg met ‘zuinige vier’

EU-top De EU-top in Brussel over een Covid-herstelfonds en de meerjarenbegroting gaat zondag verder, nadat premier Rutte zijn collega-regeringsleiders Merkel en Macron geïrriteerd zag weglopen uit een nachtelijk overleg.
Mark Rutte, Angela Merkel, Ursula von der Leyen en Emmanuel Macron, zaterdag tijdens de EU-top in Brussel.
Mark Rutte, Angela Merkel, Ursula von der Leyen en Emmanuel Macron, zaterdag tijdens de EU-top in Brussel. Foto Francisco Seco/EPA

De uiterst moeizame Europese top over de meerjarenbegroting en een Covid-herstelfonds gaat zondag in de verlenging. De meningsverschillen waren na twee dagen vergaderen nog groot, maar premier Rutte zei ’s nachts dat het in elk geval een goed teken was dát de top met een dag wordt verlengd.

Eerder waren de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron weggelopen uit een nachtelijke vergadering met de ‘zuinige vier’ en de voorzitters van de Europese Raad en de Europese Commissie, Charles Michel en Ursula von der Leyen. De twee waren „kribbig”, zei Rutte over de regeringsleiders. Hij ontkende dat ze een ultimatum op tafel hadden gelegd. De bijeenkomst, waar ook Finland aan deelnam, was bedoeld om in kleine kring uit de impasse te komen.

Lees ook: Het uitruilspel tussen Europese leiders is ditmaal nóg geraffineerder

De Europese Commissie heeft een herstelfonds voorgesteld voor landen die zwaar zijn getroffen door de pandemie. Het fonds van 750 miljard euro zou voor 500 miljard moeten bestaan uit subsidies en voor 250 miljard uit leningen. De ‘zuinige vier’, Oostenrijk, Nederland, Denemarken en Zweden, op sommige punten gesteund door Finland, willen liefst geen of zo min mogelijk subsidies. Merkel en Macron, die het initiatief voor het fonds namen, willen niet dat hun project gereduceerd wordt tot een ‘dwergfonds’.

Op vrijdag, de eerste onderhandelingsdag, werd nauwelijks enige vooruitgang geboekt. Na een dag en een avond waren de regeringsleiders in een „korzelige” sfeer uit elkaar gegaan, aldus de premier Rutte. Hij hield vast aan een ‘veto’ over de uitbetaling van subsidies uit het fonds. Het was „iets eenzaam” geworden, erkende hij ’s avonds laat tegenover journalisten.

Tegemoetkoming aan Nederland

De zaterdag begon met hernieuwd optimisme. Raadsvoorzitter Charles Michel belegde een ontbijt met hoofdrolspelers en presenteerde een nieuw voorstel. Hij verlaagde het subsidie-deel met 50 miljard. De ‘zuinige vier’ werden gepaaid, sommigen met extra kortingen op hun bijdrage aan de Europese begroting.

Lees ook: Nieuw voorstel op EU-top komt Nederland tegemoet

Michel kwam Nederland onder andere tegemoet door een ‘noodrem’-procedure te introduceren. Een lidstaat die vindt dat een land geld ontvangt uit het fonds maar zich niet aan de afspraken houdt, kan een discussie afdwingen. Nederland kon zich hierin vinden, maar lang niet alle landen waren zaterdagnacht al akkoord.

Nederland wil eigenlijk geen subsidies, maar als het niet anders kan moet wel gegarandeerd zijn dat het geld wordt besteed aan economische hervormingen. Landen als Italië, die veel geld hopen te ontvangen, vinden een ‘veto’ ontoelaatbare bemoeienis.

Vertegenwoordigers van de zuinige vier meldden in de loop van de zaterdag dat er beweging in de besprekingen zat. Maar de Italiaanse premier Giuseppe Conte zei aan het begin van avond op Facebook dat de onderhandelingen in een impasse waren geraakt.

Respect voor de rechtsstaat

’s Avonds ging het debat vooral over respect voor de rechtsstaat. Zowel in de regels van de meerjarenbegroting als het herstelfonds wordt van lidstaten geëist dat ze de Europese regels voor de rechtsstaat respecteren. De Hongaarse premier Viktor Orbán dreigde met een veto als die passages gehandhaafd zouden worden. Ook Polen heeft protest aangetekend.

Zondag om 12.00 uur zouden de leiders opnieuw bijeenkomen. Premier Rutte waagde zich ’s nachts niet aan voorspellingen over de kans van slagen.