Opinie

Laat de Hoge Raad toch zichzelf samenstellen

De Rechtsstaat

Zelf houd ik niet álle filmpjes van Thierry Baudet bij, maar die voor de gesloten deur van de Kamercommissie voor Justitie in januari herinner ik me goed. Terwijl binnen het profiel van de nieuwe president van de Hoge Raad werd besproken, beloofde hij de rechter „terug in z’n hok” te gaan duwen. Er kwamen hem te veel politiek gemotiveerde vonnissen voorbij, over Urgenda en IS-kinderen bijvoorbeeld. De „uitdijende rechtersmacht” moest worden gestopt. De term dikastocratie werd gemunt, waarna een heuse parlementaire commissie een hoorzitting organiseerde. Daarmee kwam de onafhankelijke rechtspraak dus ter discussie, overigens net als in de VS, Polen, Hongarije, Turkije – landen waar politieke invloed op de rechtspraak overigens eerder als garantie voor eerlijkheid wordt gezien dan als bedreiging. En er zijn inderdaad goed functionerende rechtsstaten te vinden met verkiesbare, parlementair of tijdelijk benoemde rechters.

Ook de Tweede Kamer heeft mogelijkheden om zich met de benoeming van rechters te bemoeien – althans die in de Hoge Raad, getuige de gesloten deur waar Baudet voor stond. Sinds 1814 staat er een parlementair voordrachtsrecht voor de Hoge Raad in de Grondwet. De Hoge Raad levert daartoe een lijstje met zes kandidaten, waarvan de Kamer er dan drie op volgorde van benoembaarheid legt en het kabinet nummer één door de Kroon laat benoemen.

In het recente verleden heeft de PVV in dit bordspel één benoeming in de Hoge Raad weten te verhinderen, door de kandidaat openlijk controversieel te verklaren, waarna de Hoge Raad die kandidatuur introk. En er is één benoeming pas doorgegaan na controverse, rumoer en een hoofdelijke stemming, waar de Kamer voet bij stuk hield. De ingetrokken kandidatuur onder politieke druk is en blijft daarmee een vlek op het blazoen van de Hoge Raad. En tevens een precedent waar parlementariërs die dromen van rechters in een hok, op voort zouden kunnen borduren.

Lees ook: Politiek bederf is dichterbij dan gedacht

Maar intussen heeft het kabinet de juridische wegenwacht gebeld, in de vorm van de Staatscommissie Parlementair Stelsel. Die adviseerde vorig jaar om het voordrachtsrecht van de Kamer onder te brengen in een commissie bestaande uit één Kamerlid, één lid van de Hoge Raad en een derde persoon, die gezamenlijk wordt aangewezen. Het kabinet nam dit over – dit drietal stelt dan de voordracht samen, waaruit het kabinet zal kiezen. Eventuele politieke bezwaren zijn zo gestald bij het parlementaire lid van het driemanschap, die ze dan onschadelijk mag maken. Of juist kan honoreren, mits hij één ander lid uit de commissie mee krijgt. Die derde persoon mag rechter noch parlementariër zijn, maar wordt dan een soort benoemingsarbiter.

Is dit een oplossing? In het ‘Rechtsgeleerd Magazijn Themis’ zal raadsheer en hoogleraar Marc de Werd betogen dat het voordrachtsrecht beter helemaal geschrapt kan worden. De timing is ongelukkig, het maakt slapende honden wakker en helder is dit ook niet. De staatscommissie adviseerde tenminste nog een bindende voordracht door het driemanschap. Maar dat wil het kabinet niet. Ontstaat er toch weer rumoer rond een kandidaat, dan is er nog steeds het risico dat het kabinet daar de oren naar laat hangen. En toch maar liever een andere kandidaat benoemt. Staat de deur wéér open voor opportunistisch politiek gekrakeel. Ook zwijgt het kabinet over de criteria die het driemanschap moet hanteren. De argumenten tegen politieke inspraak, hoe klein ook, vindt de Werd nog altijd sterker. Het roept maar misverstanden op – voor je het weet ziet de (vul maar in) Poolse regering er een excuus in om door te gaan met het politiek saneren van de eigen rechtspraak. Alleen omdat in modelrechtsstaat Nederland de politiek toch óók mee benoemt.

Het echte misverstand van Baudet e.a., is natuurlijk dat rechters hun democratische legitimatie überhaupt zouden moeten ontlenen aan de gunst van kiezers die toevallig samen een meerderheid hebben. Rechters zijn er juist voor álle kiezers. Nee, laat de Hoge Raad maar gewoon z’n eigen raadsheren selecteren en voor laten dragen bij de Kroon. Net als de rest van de rechtspraak.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.