Privacywaakhond: Belastingdienst schuldig aan discriminatie toeslagenaffaire

Kinderbijslagtoeslag „Onrechtmatig, discriminerend en daarmee onbehoorlijk”, zo noemt de Autoriteit Persoonsgegevens de verwerking van gegevens als een tweede nationaliteit door de Belastingdienst.
Staatssecretaris Van Huffelen (l) en Aleid Wolfsen van de AP tijdens de persconferentie vrijdag.
Staatssecretaris Van Huffelen (l) en Aleid Wolfsen van de AP tijdens de persconferentie vrijdag. Foto Bart Maat/ANP

De Belastingdienst had geen gegevens mogen verwerken over de tweede nationaliteit van aanvragers van kinderopvangtoeslag. Dat oordeelt de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in een vrijdag gepubliceerd onderzoek. „Deze verwerkingen waren onrechtmatig, discriminerend en daarmee onbehoorlijk - zware overtredingen van de privacywet,” aldus de privacywaakhond.

De afdeling toeslagen van de Belastingdienst beging drie misstappen, concludeert de AP. Ten eerste hadden gegevens over de dubbele nationaliteit in 2014 al gewist moeten worden, maar stonden deze in 2018 nog in de systemen van de fiscus. Daarnaast hadden die gegevens geen criterium mogen zijn bij het beoordelen van aanvragen voor kinderopvangtoeslag. Ook mocht deze informatie „absoluut niet” gebruikt worden als automatische indicator bij de opsporing van fraude met de toeslagen.

De Belastingdienst beging overtredingen van de privacywet Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) omdat die voorschrijft dat privacygevoelige gegevens niet onnodig verwerkt mogen worden. Ook mogen bij het verzamelen van gegevens geen fundamentele rechten worden overschreden, zoals het recht niet gediscrimineerd te worden.

„Uit ons onderzoek is naar voren gekomen dat de afdeling toeslagen van de Belastingdienst op meerdere manieren op grote schaal en langdurig gegevens bewaarde en gebruikte op een manier die absoluut niet is toegestaan”, zegt de voorzitter van de AP, Aleid Wolfsen. „Het hele systeem was op een discriminerende manier ingericht.”

Lees ook: Zo sneuvelde het plan om gedupeerden van de toeslagenaffaire te compenseren

„De conclusies van dit rapport zijn ernstig, zeer ernstig,” zegt staatssecretaris Alexandra Van Huffelen (Toeslagen en Douane, D66) vrijdag tijdens de presentatie van het rapport in Den Haag. „Gericht aan alle ouders: excuses voor wat u is aangedaan.” In mei 2018 stonden in totaal van zo’n 1,4 miljoen mensen gegevens over hun dubbele nationaliteit verwerkt. Begin dit jaar waren dat er nog honderdduizend, zegt AP-voorzitter Wolfsen.

Onterecht aangemerkt als fraudeur

In de toeslagenaffaire werd de kinderopvangtoeslag van honderden ouders tussen 2014 en 2016 stopgezet omdat ze onterecht waren aangemerkt als fraudeur. Deze ouders moesten duizenden euro’s terugbetalen en velen kwamen hierdoor in financiële problemen.

Onder leiding van oud-politicus Piet Hein Donner werd een commissie ingesteld om onderzoek te doen naar de kwestie. Die commissie concludeerde in mei vorig jaar dat de Belastingdienst „institutioneel vooringenomen” te werk was gegaan en adviseerde de overheid driehonderd gedupeerde ouders financieel te compenseren. Dit is tot op heden nog niet gebeurd.

De sinds 2017 verantwoordelijke staatssecretaris Menno Snel (Financiën, D66) stapte in december vorig jaar op vanwege te toeslagenaffaire. In mei deed het ministerie van Financiën aangifte tegen de Belastingdienst vanwege ‘knevelarij’ - het bewust onterecht vorderen of ontvangen van een geldbedrag - en van beroepsmatige discriminatie.

Lees ook dit commentaar: In de toeslagenaffaire gaan te vaak politieke belangen voor