Muzikanten

Hans Ree

Als ik het beroemde harmonicawijsje van Ennio Morricone hoorde, stelde ik me soms voor dat ik net als ‘Harmonica’ uit Once Upon a Time in the West, plotseling uit het niets zou opduiken, klaar om wraak te nemen op de schoft die vroeger een pionnetje had verdonkeremaand. Als ik Morricones harmonica hoorde, greep ik mijn revolver.

Toen hij twee weken geleden was overleden, leerde ik dat hij een hartstochtelijk schaker was geweest en eens gezegd had dat hij graag het leven van een topschaker zou hebben geleid. Ik moest denken aan Picasso die eens zei: „Mijn moeder zei me, als je soldaat bent zal je generaal worden en als je monnik bent zal je de paus worden. In plaats daarvan was ik een schilder en ik werd Picasso.” Goed dat Picasso en Morricone zijn geworden wat ze waren.

Oud-wereldkampioen Vladimir Kramnik, wiens vader schilder en beeldhouwer is en zijn moeder pianoleraar, zei eens dat bijna alle musici die hij kende ook schaakten. Dat was ook mijn ervaring.

Ik stel me een treincoupé voor waarin twee mensen tegenover elkaar zitten. De een leest een partijnotatie en glimlacht soms om een foute zet. De ander leest een partituur. Er komt een wiskundige de coupé binnen die een verstrooide indruk maakt. Hij denkt na over de Paradox van Allais. Na een tijdje beseffen die drie dat ze familie zijn.

Over de componist Sergej Prokofjev zei Igor Stravinsky eens: „Ik dacht vroeger dat de diepten van Prokofjev alleen aan de orde kwamen als hij schaakte.” Prokofjev was een sterke schaker. Hij won een simultaanpartij tegen zijn latere vriend Capablanca, een gewone partij in een café in Parijs tegen Tartakower en na zijn remigratie naar de Sovjet-Unie vond Botwinnik, die ook een goede vriend was, het niet beneden zijn waardigheid om een aantal partijen tegen hem te spelen.

Op websites en in boeken kun je een partij vinden die Prokofjev gespeeld zou hebben tegen Maurice Ravel. Mont La Joli 1924 staat er dan bij in slecht Frans. Leuk, die twee grote componisten tegen elkaar, en dan is het ook nog een bezienswaardige partij. Alleen, Mont La Joli bestaat niet. Zou het stadje Mantes-la-Jolie bedoeld zijn? Maar nergens vond ik een betrouwbare bron die me kon overtuigen dat de partij geen verzinsel is.

De stelling uit de opgave is onverdacht. Mark Taimanov was in het schaken een wereldkampioenskandidaat en daarbuiten een internationaal gevierde concertpianist.

Sergej Prokofjev - Maurice Ravel, Mont La Joli (?) 1924

1. d4 Pf6 2. c4 e6 3. Pc3 Lb4 4. Lg5 Pc6 5. e3 0-0 6. Ld3 d5 7. Pge2 a5 8. Dc2 h6 9. h4 Dit stukoffer kon zwart beter niet aannemen. 9...hxg5 10. hxg5 Te8 Na 10...Pe4 11. Lxe4 dxe4 12. Dxe4 f5 13. Dh4 zou wit een geweldige aanval voor het geofferde stuk hebben, maar nu krijgt wit die aanval gratis. 11. gxf6 Dxf6 12. 0-0-0 dxc4 13. Lh7+ Kf8 14. Pe4 De7 Iets beter was 14...Dd8, al staat zwart ook dan miserabel. 15. Pf4 b5 16. Th5 Na 16. Lg6 was het sneller uit. 16...e5 17. Pg6+ fxg6 18. Lxg6 Le6 19. Tdh1 Alles wint, maar 19. Th8+ Lg8 20. De2 was het beste. 19...Tad8 Met 19...Dd7, wat wits volgende zet verhindert, kon zwart het langer volhouden. 20. Tf5+ Kg8 21. De2 Nu gaat zwart mat. 21...Lxf5

Zie diagram

22. Th8+ Kxh8 23. Dh5+ Kg8 24. Dh7+ Kf8 25. Dh8 mat.