Analyse

EU doet ‘verkennend onderzoek’ naar Siri, Google en Alexa

Technologie De EU onderzoekt de spraakgestuurde hulpjes van techbedrijven. Siri, Alexa en Google Assistent zijn nu al grote dataverzamelaars.

Eurocommissaris Margrethe Vestager afgelopen week bij het verlaten van het gebouw van de Europese Commissie in Brussel.
Eurocommissaris Margrethe Vestager afgelopen week bij het verlaten van het gebouw van de Europese Commissie in Brussel. Foto Francois Lenoir/Reuters

Alsof er nog niet genoeg onderzoeken tegen Amerikaanse techbedrijven lopen, begint de Europese Commissie een nieuwe marktinventarisatie.

Het gaat om een ‘verkennend onderzoek’ naar digitale assistenten, slimme horloges en smart home-spulletjes als speakers en camera’s. Zulke apparaten beloven net zo onmisbaar te worden als computers en smartphones. Ze worden door dezelfde machtige bedrijven gecontroleerd: Apple, Amazon en Google, met hun charmante assistentes Siri, Alexa en de naamloze ‘Hey’ Google Assistent.

Lees ook: Apple wint strijd tegen Brussel over belastingontwijking

De timing van deze aankondiging, afgelopen donderdag, springt in het oog. Een dag eerder nog bepaalde het Europese Hof dat Apple geen belastingnaheffing van 13 miljard euro hoeft te betalen aan Ierland, terwijl de EU dat vier jaar eerder had afgedwongen.

Dat was een pijnlijke nederlaag voor Margrethe Vestager, de Deense Eurocommissaris voor Mededinging. Zij wil voorkomen dat EU-landen als Ierland, Luxemburg en Nederland voordelen blijven uitdelen aan multinationals, en zo oneerlijke concurrentie creëren binnen de EU.

De Commissie bezweert dat er geen verband is tussen het onderzoek naar digitale assistenten en de belastingkwestie. Vestager verwees in haar aankondiging van het onderzoek wel naar de uitspraak: „De strijd tegen oneerlijke belastingen is een marathon, geen sprint. [...] We zullen daarvoor alle middelen gebruiken die ons ter beschikking staan.” 

Ontluikend

De nieuwe aankondiging toont in ieder geval aan dat de Europese Commissie meer ijzers in het vuur heeft om machtige techbedrijven ter verantwoording te roepen. Het onderzoek past in een pakket maatregelen om digitale diensten te reguleren. Vestager wil weten of big tech zich wel eerlijk gedraagt in het ontluikende ‘internet of things’ – de verzamelnaam voor apparaten met een netwerkverbinding.

De nadruk ligt op de consumentensector: smart home-apparaten als slimme speakers, automatische thermostaten, meedenkende deurbellen, wijze wasmachines, clevere koelkasten en lampen die luisteren naar je stem. Ook wearables, draagbare gadgets als fitnesstrackers en slimme horloges, horen bij die categorie.

Voor consumenten is de toegevoegde waarde van ‘smart’ niet altijd duidelijk. Je krijgt zo’n digitale assistent er vaak ongevraagd bij zodra je een tv, luidspreker of koptelefoon koopt.

De waarde voor de techbedrijven is wel evident: data. Al hoeft de slimme speaker meestal geen complexere taken uit te voeren dan het zetten van de wekker of het afspelen van een liedje, deze gadgets verzamelen veel en zeer persoonlijke gegevens van hun gebruikers.

Lees ook: Apple klokkenluider: „Elke dag hoorde ik 1.300 Siri-gesprekken”

Ze luisteren ook mee: Europese privacyorganisaties willen daarom strengere eisen voor digitale assistenten, omdat Amazon, Apple en Google audiofragmenten verzamelen om spraakopdrachten beter te begrijpen. Dat deden ze tot vorig jaar zonder hun gebruikers goed te informeren. De privacyproblemen staan los van deze inventarisatie van slimme apparaten.

Eigen dienst eerst

Inwoners van de Europese Unie gebruiken volgens de Commissie ruim 100 miljoen smart home-apparaten. Dat aantal is over drie jaar bijna verdubbeld, is de verwachting van de EU.

Digitale assistenten kunnen helpen het allegaartje aan huishoudelijke apparaten op een gebruiksvriendelijke manier te bedienen. Maar Vestager zegt indicaties te hebben dat techbedrijven andere partijen uitsluiten of afremmen als ze gebruik willen maken van die digitale assistenten. Zo veranderen Siri, Alexa en Google Assistent in poortwachters, die de neiging hebben hun eigen diensten voor te trekken.

Lees ook: Google en Amazon eisen het slimme huis op

Volgens Vestager kunnen assistenten ongewenste gedrag vertonen dat schadelijk is voor consumenten. Ze verwijst naar „exclusieve deals of voorkeursleveranciers bij het bestellen van nieuwe batterijen voor de afstandsbediening of het bestellen van een afhaalmaaltijd.”

Vestager zegt dat het in beide gevallen gaat „om minder keuze voor gebruikers en minder mogelijkheden voor andere bedrijven om te concurreren en daardoor minder innovatie.”

Apple verpakt Siri standaard in zijn eigen hardware, Google en Amazon stellen hun technologie nadrukkelijk ter beschikking aan andere fabrikanten, in de hoop een zo groot mogelijk marktaandeel te vergaren. Met de verzamelde data kunnen ze andere diensten op maat aanbieden.

Apple is behalve gadgetmaker ook leverancier van eigen muziek- en videodiensten. Concurrende muziekdienst Spotify klaagde al eerder dat het moeizaam toegang krijgt tot de Apple Watch. Deze wearable is het meest verkochte slimme horloge op dit moment, met een marktaandeel van zo’n 30 procent.

Google werkt aan een concurrent en wacht op Europese goedkeuring voor de overname van Fitbit, een producent van fitnessbandjes. Google betaalt 2,1 miljard dollar voor Fitbit (1,75 miljard euro) en hoort volgende week of de EU akkoord gaat. Als de data van Fitbit-klanten niet gebruikt worden om advertenties te verkopen – een belofte die Google eerder deed – komt die goedkeuring er.

Voor de marktverkenning stuurt de Commissie een vragenlijst rond bij 400 bedrijven om na te gaan in welke mate ze machtsmisbruik in het internet of things ervaren. De conclusie wordt na de zomer van 2021 verwacht.

Vestagers nieuwe onderzoek belandt bovenop een stapel aanklachten tegen big tech. Google kreeg van de Europese Comissie miljardenboetes opgelegd wegens machtsmisbruik in de zoekmachine en besturingssysteem Google Android.

Lees ook: EU morrelt aan de almacht van de App Store

De EU heeft Apple in het vizier omdat het bedrijf concurrenten beperkt in downloadwinkel App Store en betaaldiensten op de iPhone. Tegen Amazon loopt ook een onderzoek, omdat dat bedrijf op zijn winkelplatform verkoopdata van andere aanbieders ongeoorloofd gebruikt.

Amazon, dat met Alexa de spraakgestuurde smart home-rage startte, weet dat de digitale assistenten nog amper extra omzet opleveren. Dat is precies waarom Vestager nu al de marktverkenning aankondigt. Ze hoopt de problemen in het internet of things voor te zijn. Achteraf een dominante marktpositie corrigeren is, zo weet de Eurocommissaris als geen ander, veel lastiger.