Banenverlies treft alle lagen van de arbeidsmarkt

Werkloosheid Werkgevers vragen minder loonsubsidie aan en kondigen eerste ontslagrondes aan. Wat staat werknemers nog te wachten?

Een filiaal van restaurantketen La Place in de binnenstad van Amsterdam. Eigenaar Jumbo gaat ongeveer een kwart van de filialen sluiten. Waarschijnlijk zal dit restaurant weer opengaan.
Een filiaal van restaurantketen La Place in de binnenstad van Amsterdam. Eigenaar Jumbo gaat ongeveer een kwart van de filialen sluiten. Waarschijnlijk zal dit restaurant weer opengaan. Foto Ramon van Flymen/HH/ANP

Het was een week vol reorganisaties. Modebedrijf G-Star schrapt 150 banen in Nederland, restaurantketen La Place sluit een kwart van de ongeveer honderd filialen. En bij cateringbedrijf Sodexo verdwijnen minstens 800 van de 3.000 banen. Vakbond CNV voorziet een „vloedgolf” aan ontslagen in de cateringbranche.

Sinds maart is de werkloosheid al opgelopen van 2,9 naar 4,3 procent van de beroepsbevolking, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek donderdag.

In de eerste maanden van de coronacrisis waren vooral flexwerkers en mensen met een tijdelijk contract de dupe, maar nu raken ook werknemers met een vast contract hun baan kwijt.

Lees ook: De grote ontslagrondes door de coronacrisis komen nu pas

Tot nu toe werden de meeste vaste banen nog overeind gehouden door subsidies, vooral de loonsteunmaatregel NOW. Werkgevers met omzetdaling kregen maximaal 90 procent van hun loonkosten vergoed.

Maar hoe lang kun je als werkgever afhankelijk blijven van overheidssteun? Over die vraag moeten ondernemers met omzetverlies nu nadenken.

Dat nadenken kost tijd. Veel werkgevers wachten daarom nog even met het aanvragen van de tweede ronde NOW-subsidie. Vorige week, toen de aanmelding van start ging, hadden zich zo’n 21.000 werkgevers gemeld bij uitkeringsinstantie UWV – bijna vier keer zo weinig als in de eerste aanmeldweek van de vorige ronde.

Lees ook: De coronacrisis is een ‘onvoorstelbare gamechanger’ voor de arbeidsmarkt

Het Centraal Planbureau gaat er in zijn juniraming vanuit dat de werkloosheid dit jaar verder oploopt naar 5 procent, en volgend jaar zelfs naar 7 procent.

Wat staat Nederland te wachten? Een wethouder, een arbeidseconoom en een HR-adviseur over hun perspectief, hun hoop en vrees.

Wethouder Esmah Lahlah, Tilburg

‘In april nam het aantal bijstandsaanvragen enorm toe, vooral van jongeren, flexwerkers en zzp’ers. Daarna daalde het licht, maar we verwachten komende tijd een sterke toename door corona. Veel mensen hebben eerst een paar maanden recht op een WW-uitkering en komen daarna bij ons. De komende maanden bereiden we ons voor op alle scenario’s – van licht tot zwaar.

„Sinds kort hebben onze uitkeringsgerechtigden één contactpersoon: de ‘klantregisseur’. Die helpt bij het vinden van een baan, of als dat niet mogelijk is andere vormen van participatie. Eén klantregisseur begeleidt maximaal 130 mensen. Het is de vraag of we die verhouding kunnen volhouden als de werkloosheid oploopt.

„Die persoonlijke benadering kunnen we niet helemaal betalen uit het bijstandsbudget van het Rijk. We leggen geld bij. Maar juist nu is het belangrijk om te investeren in participatie. Als mensen niks doen, wordt hun kwetsbaarheid benadrukt. Dan zijn ze ongezonder, ongelukkiger en is de kans groot dat je alsnog geld kwijt bent op andere gebieden, zoals jeugdzorg. Ouders met schulden die gestresst zijn en door de bomen het bos niet zien, kunnen bijvoorbeeld ook minder aandacht geven aan hun kinderen.

„Soms zitten landelijke regels in de weg. Door de belastingen en toeslagen is het niet altijd lonend om vanuit de bijstand te gaan werken, zeker niet parttime. We zoeken maximaal de ruimte in de wet om dat op te lossen, bijvoorbeeld door mensen meer te laten bijverdienen bovenop hun uitkering. We doen wat nodig is, ook als we soms burgerlijk ongehoorzaam moeten zijn. De decentralisatie kwam er omdat de lokale overheid beter weet wat de burger nodig heeft. Dan moet het Rijk er ook op vertrouwen dat we dat op een goede manier doen.”

Arbeidseconoom Ronald Dekker, TNO

‘Door de eerste ronde loonsubsidie is er in maart, april en mei heel veel werkgelegenheid bewaard gebleven voor mensen met een vast contract. Maar mensen die pas kort een baan hebben, zijn in een crisis altijd het bokje. Zij hebben een flexibel of tijdelijk contract, of ze moeten weg volgens het principe last in, first out. Dat zijn vooral jongeren, maar bijvoorbeeld ook vijftigers die in de vorige crisis zijn ontslagen en pas in 2018 of 2019 weer een baan hadden gevonden.

„Nu gaan bedrijven nadenken: vraag ik opnieuw loonsubsidie aan, voor de periode tot oktober? Of moet ik nu mensen ontslaan? Ik denk dat we de komende maanden wel meer reorganisaties zullen zien. Het is nu duidelijk dat deze crisis ingrijpend is en lang duurt.

„Tegelijk zijn er organisaties die min of meer op volle kracht kunnen doordraaien. Zij denken: hé, nu is er personeel beschikbaar, laten we ons best doen om bijvoorbeeld IT’ers binnen te halen. Organisaties die weinig last hebben van alle maatregelen kunnen nu mensen werven die ze anders maar moeilijk kunnen binnenhalen.

„Ik maak me vooral zorgen om de kwetsbare mensen: zonder diploma’s, met een migratieachtergrond, een taalprobleem, een arbeidshandicap. De laatste jaren is veel moeite gedaan om hen aan het werk te helpen, veelal op tijdelijke contracten. Nu staan zij weer massaal buiten. Over mensen die alleen maar jong zijn ben ik minder bezorgd. Zij komen straks als eerste weer aan het werk.

„Ook hoop ik dat er niet opeens een politicus komt die zegt: we moeten bezuinigen, het begrotingstekort moet omlaag. Gelukkig is dat nog niet het geval. In de vorige crisis is er veel bezuinigd op de begeleiding van werklozen. Dat risico hangt opnieuw levensgroot boven de markt.”

HR-adviseur Paula Sjerps, Flynth

‘Veel ondernemers houden nu even hun adem in. Ik zie twijfel: moet ik wel de tweede ronde van de NOW-loonsteun aanvragen? Moet ik gaan reorganiseren?

„Bij Flynth adviseurs en accountants geef ik vooral advies aan ondernemers in het midden- en kleinbedrijf, in zo ongeveer alle sectoren. In maart kwamen veel ondernemingen met een grote klap tot stilstand. We hebben al snel een hulplijn ingesteld die heel veel gebeld werd, vooral met vragen over subsidieregelingen. Daarna kwam een vloedgolf verzoeken om te helpen bij het aanvragen van de NOW-regeling.

„Nu heb ik de eerste verzoeken binnen om ontslagaanvragen te begeleiden. Dat zijn meestal ondernemers voor wie de crisis het laatste zetje is. Zij waren bijvoorbeeld al van plan om te stoppen, of het ging al langer slecht.

„Of er een grotere golf aan ontslagen aankomt, vind ik lastig te zeggen. Dat hangt helemaal af van de financiële situatie van bedrijven – en die verschilt sterk. Ik adviseer ondernemers vooral om goed na te denken, vóórdat je NOW aanvraagt, vóórdat je personeel ontslaat. Krijg eerst zicht op het totaalplaatje: kan mijn bedrijf in de toekomst op dezelfde manier blijven werken? Kan ik op andere manieren geld besparen? Zitten al mijn werknemers nog op de juiste plek?

„Voor de coronacrisis hadden we een krappe arbeidsmarkt. De ene na de andere recruiter kwam mensen wegkapen tegen hoge salarissen. Dat is nu voorbij in de meeste branches, maar dat gaat wel terugkomen. Als je nu als een gek mensen gaat ontslaan, denk je misschien volgend jaar: verdorie, had ik die maar in dienst gehouden.”