Australië verandert in nieuwswoestijn

Persvrijheid Journalisten protesteren tegen bezuiniging bij de publieke omroep, er zijn zorgen over gevolgen voor de democratie.

Tijdens de bosbranden in Australië eind vorig jaar was de publieke omroep ABC de belangrijkste nieuwsbron voor veel inwoners.
Tijdens de bosbranden in Australië eind vorig jaar was de publieke omroep ABC de belangrijkste nieuwsbron voor veel inwoners. Foto DEAN LEWINS

De laatste dag van 2019 staat op het netvlies van veel Australiërs gebrand. Duizenden mensen waren halsoverkop naar het strand gevlucht, weg van oprukkende bosbranden. Het leken scènes uit een sciencefictionfilm. De hemel rood gekleurd door het vuur.

Tijdens het hoogtepunt van de bosbranden, waarbij een oppervlakte van bijna drie keer Nederland verbrandde en 34 mensen omkwamen, was het een zaak van leven op dood om op de hoogte te zijn van de laatste ontwikkelingen. Voor het laatste nieuws wendden mensen zich voornamelijk tot de publieke omroep, de Australian Broadcasting Corporation (ABC).

Als het een test was om te zien of de ABC één van haar belangrijkste taken goed uitvoerde, het informeren van burgers tijdens crisis, dan is ze met vlag en wimpel geslaagd. Oppositieleider Anthony Albanese zei dat de omroep „letterlijk levens had gered” met de informatie over de branden.

In een onderzoek naar de mediaconsumptie tijdens de bosbrandencrisis gaf ruim 70 procent van de mensen in de getroffen gebieden aan zich te verlaten op de berichtgeving van de ABC. Ook het jaarlijkse Reuters Institute Digital News Report laat zien dat Australiërs van alle media organisaties ABC het meest vertrouwen.

Diezelfde ABC kondigde onlangs aan dat er van de ruim 4.600 werknemers zeker 250 gedwongen ontslagen vallen. Ook wordt de omroep rigoureus hervormd. Daarbij worden populaire nieuwsprogramma’s en journalisten niet gespaard. Het moet een subsidietekort van 84 miljoen Australische dollar opvangen, op een totaal budget van 879 miljoen (541 miljoen euro).

Al jaren wordt de publieke omroep stelselmatig bezuinigingen opgelegd door de rechts-conservatieve regering. Uit onderzoek blijkt dat sinds het aantreden van de regering in 2014 de publieke omroep ongeveer 482 miljoen euro is kwijtgeraakt op een budget van 3,37 miljard euro voor vijf jaar.

Rampjaar

2020 is niet het jaar van de Australische media. Begin juni werd een reorganisatie van meer dan honderd regionale kranten aangekondigd. Veel kranten worden alleen nog online aangeboden, een derde stopt helemaal.

In de afgelopen tien jaar sloten sowieso al meer dan honderd regionale kranten de deuren, waardoor er in veel delen van Australië helemaal niet wordt bericht over het lokale bestuur of ander nieuws.

Een hard gelag voor Australiërs in de outback, waar mensen afhankelijk zijn van regionale media en de publieke omroep voor hun informatievoorziening. Het worden ‘nieuwswoestijnen’, achtergebleven regio’s waar geen krant meer verschijnt.

In het geconsolideerde medialandschap van Australië is Rupert Murdoch heer en meester. De 89-jarige Australiër, die internationaal de scepter zwaait bij onder meer The Wall Street Journal en Fox News, heeft driekwart van de kranten in Australië in handen. Oud-premier Kevin Rudd beklaagde zich vorig jaar over het monopolie van News Corp in The Guardian: „De Murdoch-media zijn een kankergezwel voor onze democratie.”

Murdoch’s News Corp Australia concludeerde onlangs ook dat het enige nationale persbureau van Australië, de Australian Associated Press (AAP), na 85 jaar niet meer levensvatbaar is. Het persbureau kwam onder druk te staan doordat het aantal klanten al jaren gestaag bleef afnemen nadat vrijwel alle Australische kranten in handen kwamen van twee grote mediabedrijven; Murdoch’s News Corp Australia en Nine Entertainment Co.

De Australische overheid maakt het journalisten niet makkelijk hun werk te doen. Vorig jaar viel de Australische federale politie het kantoor van de publieke omroep ABC binnen na een verslag over mogelijke oorlogsmisdaden door het Australische leger in Afghanistan. Duizenden documenten en contactgegevens werden in beslag genomen. Ook werd het huis van een journalist doorzocht die had geschreven over het voornemen van Australië om geheime diensten meer bevoegdheden te geven. De politie heeft het openbaar ministerie gevraagd de ABC-journalist aan te klagen voor het publiceren van geheime informatie.

26 op de persvrijheidsindex

Dat het schuurt tussen de regering en de pers is ook terug te zien in de lage score van het land op jaarlijkse internationale persvrijheidsindex van Reporters Sans Frontières. Australië staat op nummer 26, een stuk lager dan Nederland, dat op de vijfde plek staat. Maar ook lager dan bijvoorbeeld Namibië op nummer 23.

Er zijn steeds meer mensen die zich zorgen maken over wat deze ontwikkelingen betekenen voor de democratie in Australië. Eind juni heeft een groep filantropen en investeerders persbureau AAP ternauwernood gered. Ook zijn er initiatieven om regionale kranten weer in leven te roepen. Internationaal zakenman Michael Waite keerde terug naar zijn geboortedorp in zuid-Australië om de lokale krant The News op te richten.

Maar zonder steun van de overheid, blijft het roepen in de woestijn. De federale politie blijft aandringen op vervolging van journalisten wegens het openbaar maken van geheime informatie en het in gevaar brengen van de nationale veiligheid. De directeur van de nieuwsredactie van ABC, Gavin Morris, tweette begin juli nog het onderzoeksartikel over het Australische leger in Afghanistan. De begeleidende tekst: „Is dit waargebeurde verhaal in het belang van het Australische publiek? Of is het een journalistieke misdaad die moet worden vervolgd?”