Virus krijgt ‘verhuiscircus Straatsburg’ niet klein – met dank aan de Fransen

Europees Parlement Wat niemand in coronatijd verantwoord acht begint weer: de maandelijkse verhuizing van het Europarlement naar Straatsburg. Waarom, en voor wie? De Fransen.

Het ‘bijgebouw’ van het Europees Parlement in het Franse Straatsburg.
Het ‘bijgebouw’ van het Europees Parlement in het Franse Straatsburg. Foto René Mattes

‘Afschaffen, zo snel mogelijk!’ Bijna alle Nederlandse Europarlementariërs zijn het er na maanden van lockdown over eens: de maandelijkse verhuizing naar het Franse Straatsburg, de tweede standplaats van het Europees Parlement (EP), moet stoppen. „Onverantwoord”, zegt PvdA-Europarlementariër Mohammed Chahim. ,,We kunnen het niet maken dat wij met duizenden, politici, assistenten en ambtenaren, weer gaan reizen en logeren en zo een nieuwe virusuitbraak in Straatsburg riskeren.”

De EP-topambtenaren beslissen anders: vanaf september moeten de Europarlementariërs weer naar Straatsburg, waar volgens de Europese verdragen twaalf keer per jaar moet worden vergaderd. Door corona liep Straatsburg al vijf sessies mis. Hoog tijd, vindt de EP-leiding, om de oude routine weer op te pakken.

Absurd

Het besluit valt slecht bij de meeste Europarlementariërs. „Het is absurd dat we dit rondreizende circus weer opstarten met alle gevaren van dien”, vindt GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout.

Toen Europa half maart door corona op slot ging, werden de fysieke vergaderingen in beide EP-zetels (Brussel en Straatsburg) afgelast. In ijltempo werd een technische infrastructuur gebouwd zodat de parlementariërs uit alle 27 EU-landen vanuit huis online konden vergaderen en stemmen. Het EP omarmde de nieuwe virtuele werkelijkheid snel, dankzij de al bestaande audiovisuele dienst met het faciliteren van live stream-debatten en conferenties.

Pas halverwege mei waagden de eerste parlementariërs zich weer naar Brussel waar het EP-gebouw na corona-ingrepen weer veilig genoeg werd geacht voor de ‘anderhalvemeterdemocratie’. Omdat de meeste parlementariërs in Brussel ook een appartement hebben, blijft horecabezoek beperkt. „Maar in Straatsburg zijn we allemaal ver van huis en dus aangewezen op restaurants en hotels”, zegt PvdA-er Chahim.

Roomservice in hotel

Intern circuleert in het EP een lijst met aanbevelingen voor de aanstaande sessie in Straatsburg. Om restaurantbezoek te vermijden wordt de parlementariërs gevraagd „de roomservice in het hotel te gebruiken”. Rond het EP-gebouw worden foodtrucks geïnstalleerd om eten in de openlucht – waar virale aerosoldruppels sneller wegwaaien – te bevorderen.

„En we worden opgeroepen met de auto naar Straatsburg te reizen”, zegt Eickhout „Midden in de ergste naoorlogse crisis, in een EU die hoopt met Green Deal-klimaatplannen een nieuwe economie op te bouwen, moeten wij uit alle Europese uithoeken in vervuilende auto’s de weg op. Dit krijg je de burger niet meer uitgelegd.”

Volgens de GroenLinkser is het „te danken aan de lobby van de Fransen” die het EP dwingen naar ‘hun’ Straatsburg te komen. „Voor Frankrijk betekent de maandelijkse sessie in Straatsburg enorm veel prestige”, zegt oud-Europarlementariër Michiel van Hulten. „Voor de Fransen staat het EP symbool voor de Frans-Duitse verzoening. Ze houden krampachtig vast aan de Straatsburgse zetel.”

Van Hulten, tegenwoordig directeur van de Brusselse corruptiewaakhond Transparency International, was in 1999 als jonge PvdA’er in het EP de aanvoerder van het eerste verzet tegen de tweede zetel in Straatsburg. Het werd hem niet in dank afgenomen door invloedrijke Fransen in het EP. „Ik werd geweerd uit mooie parlementaire commissies, een carrière in het EP kon ik wel vergeten.”

De Fransen liggen dwars

Inmiddels is het verzet tegen de twaalf vierdaagse EP-sessies in Straatsburg gegroeid. „Bijna iedereen beseft nu dat één zetel, in Brussel waar alle EU-instellingen zijn gevestigd, efficiënter en milieubewuster is. Probleem is: de Fransen negeren elk rationeel argument.”

Die argumenten – een einde maken aan de geschatte jaarlijkse verhuiskosten van 140 miljoen euro en de extra uitstoot van 19.000 ton CO2 – zouden volgens een grote EP-meerderheid zwaar moeten wegen. Zeker nu de EU zoekt naar honderden miljarden voor een corona-herstelfonds.

„Maar de Fransen houden ons aan het EU-verdrag dat ons verplicht tot de sessies in Straatsburg”, zegt Eickhout. „En zolang regeringsleiders als Mark Rutte de Franse president hier niet op aanspreken, blijft dit verhuiscircus bestaan.”

De laatste jaren waren er tal van campagnes en resoluties in het EP die regeringsleiders opriepen ‘Straatsburg’ af te schaffen. Het bleef zonder gevolgen.

„Een debat erover heeft ook weinig zin; dat Straatsburg een thuisstad is van het EP staat in het EU-verdrag ”, zegt de Franse Europarlementariër Anne Sander (Les Républicains). Ze komt zelf uit de Elzas, de streek rondom Straatsburg. „Het EP is economisch heel belangrijk voor de Elzassers.” Wie aan ‘Straatsburg’ komt, opent de doos van Pandora, zegt Sander. „Als je er een eind aan wil maken, moet je het verdrag openen en ook de locaties van andere EU-instellingen, in Luxemburg en Frankfurt, ter discussie stellen.”

Van Hulten: „En zo worden we dus allemaal gegijzeld door de Fransen die zich beroepen op een EU-top in 1992 in Edinburgh. Zoals op elke Europese top vond ook daar een politieke uitruil op allerlei onderdelen plaats.”

Met de gebakken peren

Een van de onderdelen was toen – conclusie 27, annex 6, artikel 1a – het politieke besluit van Straatsburg een EP-zetel te maken. Het werd later, in 1997, verankerd in het Verdrag van Amsterdam.

Van Hulten: „Sindsdien zitten we met de gebakken peren. Want als het eenmaal in een verdrag staat, heb je unanimiteit nodig om het er uit te krijgen, en de Fransen houden het dus altijd tegen.”

Lees ook:De parlementariërs wagen de trip naar Brussel weer

Natuurlijk denkt het EP wel eens aan een boycot, zegt Eickhout. „Gewoon niet gaan, thuisblijven in Brussel. Maar Frankrijk zal dan meteen naar het Europees Hof in Luxemburg stappen.” Volgens Van Hulten komt het EP dan in „troebel juridisch vaarwater” terecht. De kans is groot dat het EU-Hof Frankrijk in het gelijk stelt, vreest hij. „Wetten die het EP maakt in Brussel, terwijl het in Straatsburg had moeten zijn, worden dan nietig verklaard.”

De druk op de Fransen moet komen van de andere regeringsleiders, zegt Van Hulten. „Maar als Rutte met Macron moet onderhandelen over een tiental miljard euro meer of minder in het herstelfonds, dan zal hij de Franse president niet onnodig willen tergen door te beginnen over die geldverspillende verhuizing naar Straatsburg.”