Ultrazwarte vissen blijven onzichtbaar in de diepzee

Biologie De zwarte vissen blijven onzichtbaar in het licht dat roofdieren in de diepzee uitzenden. Zo lopen ze minder risico om prooi te worden.

De ultrazwarte diepzeevis Idiacanthus antrostomus (Pacifische zwarte draak) reflecteert minder dan 0,5 procent van het inkomende licht, en is daarmee de een-na-zwartste vis uit het onderzoek. De vis heeft wél een lichtgevend ‘kwastje’ waarmee hij prooien kan lokken, maar doordat hij zelf zo zwart is blijft hij zelf onzichtbaar.
De ultrazwarte diepzeevis Idiacanthus antrostomus (Pacifische zwarte draak) reflecteert minder dan 0,5 procent van het inkomende licht, en is daarmee de een-na-zwartste vis uit het onderzoek. De vis heeft wél een lichtgevend ‘kwastje’ waarmee hij prooien kan lokken, maar doordat hij zelf zo zwart is blijft hij zelf onzichtbaar. Foto Karen Osborn/Smithsonian

Diepzwarte vissen in de diepzee hebben een kleinere kans om opgegeten te worden dan andere donkergekleurde vissen. De huid van die ultrazwarte vissen bevat extra veel van het pigment melanine, en daardoor wordt invallend licht niet gereflecteerd. Dat concluderen Amerikaanse en Britse biologen in Current Biology, op basis van een onderzoek aan achttien soorten diepzeevissen.

Op meer dan 200 meter diepte in de oceaan dringt nauwelijks nog zonlicht door. Het zou in de diepzee dus altijd donker zijn, als er geen sprake was geweest van bioluminescentie: het verschijnsel dat organismen uit zichzelf licht geven. Roofvissen kunnen zo toch nog prooien zien, door het licht dat ze reflecteren. Camouflagestrategieën die in ondieper water wel werken (zoals transparantie) helpen in de diepzee niet: dan vindt er alsnog lichtreflectie plaats. En dus is camouflage een veel gebruikte techniek – zo zijn donkere dieren vrijwel onzichtbaar tegen een donkere achtergrond.

Vlinders en paradijsvogels

Van de achttien vissoorten die de biologen verzamelden in de Golf van Mexico en Monterey Bay in Californië, hadden er zestien een ultrazwarte huid, wat betekent dat er van licht met een golflengte van 480 nanometer (veelvoorkomend bij bioluminescentie) minder dan 0,5 procent wordt weerkaatst. De twee andere soorten hadden een reflectie van zo’n 2 procent.

De diepzwarte vis Anoplogaster cornuta was nog zo levendig toen hij gevangen werd, dat hij de dag erna door het onderzoeksteam per onderzeeër naar de diepzee werd teruggebracht.

Foto Karen Osborn/Smithsonian

Daarmee passen de diepzwarte vissen in het rijtje met zwartste dieren, samen met enkele vlinders en paradijsvogels. Bij die soorten gaat het diepe zwart juist gepaard met felle kleuren om voor extra contrast te zorgen, bijvoorbeeld om een partner te versieren. Het zwartste door mensen gemaakte materiaal (bestaande uit microscopisch kleine buisjes koolstof) reflecteert 0,045 procent. Ter vergelijk: gewoon zwart papier reflecteert 10 procent van het invallende licht.

Dat de lichtreflectie bij de diepzwarte vissen zo minimaal is, blijkt te komen door de dichte laag van melanosomen: celonderdelen waarin het pigment melanine is opgeslagen. Bij ‘gewoon’ zwarte vissen komen die ook voor, maar daar liggen de melanosomen minder dicht opeengepakt en zitten er ook cellen zonder pigment tussen.

Pigment in de ingewanden

Bij veertien van de diepzwarte vissen was (vrijwel) het hele lijf zwart, wat het vermoeden vergroot dat het pigment dient als camouflage. Met een computermodel berekenen de onderzoekers dat de ultrazwarte vissen ten opzichte van de gewone vissen een zes keer zo klein risico lopen om gepakt te worden.

De vissen zouden niet alleen als potentiële prooi maar ook als predator baat kunnen hebben bij de lage reflectie. Het pigment werd ook aangetroffen rondom de ingewanden van één soort, Cyclothone acclinidens: vermoedelijk kan de vis zo voorkomen dat hij licht uitstraalt van bioluminescerende prooien die hij zojuist heeft verorberd.