Hoelang is de ‘betaalpauze’ voor hypotheek of lening nog een oplossing?

Hypotheek en corona Banken waren de afgelopen maanden soepel met het verlenen van uitstel bij hypotheekaflossing. Maar de regels worden al strenger.

Illustratie Rik van Schagen

Komt na het uitstel ooit het afstel? Die vraag ligt op tafel bij tienduizenden huizenbezitters nu de eerste drie maanden coronacrisis erop zitten. Om mensen die hun inkomen verloren niet direct in de problemen te brengen, maakten de Nederlandse banken in samenspraak met de overheid het direct mogelijk een ‘betaalpauze’ aan te vragen bij de aflossing van hypotheek en persoonlijk krediet.

De betaalmoraal van huiseigenaren in Nederland is traditioneel torenhoog, zo bleek ook in de vorige crisis. Toch maken inmiddels een kleine twintigduizend mensen gebruik van die pauze, blijkt uit recente cijfers van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). Dat is op het totaal van 4,5 miljoen hypotheken een te verwaarlozen aantal, en toch. Nog eens twaalfduizend mensen vroegen zo’n pauze aan voor de aflossing van hun consumptief krediet.

Gezamenlijk lopen consumenten inmiddels 77 miljoen euro achter op hun betalingen. En dat in een periode dat de overheid met tientallen miljarden aan inkomensondersteuning, loondoorbetaling en uitkeringen aan zzp’ers de economische klap door corona heeft uitgesteld, of in elk geval flink verzacht.

De betaalpauze gaf wat ademruimte aan mensen die van het ene op het andere moment zonder inkomen kwamen te zitten door de lockdown, zegt Mariëlle Lichtenberg, directeur particulieren bij de Rabobank. „Mensen waren echt opgelucht dat ze even niet door hoefden te betalen.” Van de een miljoen hypotheekklanten die Rabobank heeft vroegen er zesduizend een betaalpauze aan. „Dat viel ons nog mee, we hadden met meer rekening gehouden.”

Simpel en soepel

De regels voor klanten die een betaalpauze wilden waren simpel en soepel: wie zijn hypotheek niet kon betalen vroeg uitstel aan, en de banken gingen daar betrekkelijk makkelijk in mee. Ook de overheid paste de regels iets aan, waardoor klanten vijf jaar kregen om hun achterstand terug te betalen in plaats van een jaar. Én de hypotheekrenteaftrek kon in stand blijven, ook voor de extra schuld.

Soms trokken banken zelf aan de bel, als ze zagen dat hun klanten ineens geen inkomen meer binnenkregen, of buitenproportioneel veel met hun creditcard gingen betalen. „Er zijn heel veel gesprekken gevoerd met mensen over hoe ze het beste deze periode door konden komen. Is er ruimte om te schrappen in de vaste lasten, of zijn er mogelijkheden om de overige lasten naar beneden te brengen? Die vragen hebben we veel gesteld”, aldus Lichtenberg.

Sommige uitstelaanvragers kwamen er redelijk snel achter dat hun resterende inkomen nog steeds voldoende was om de hypotheek te betalen en dat ze de pauze helemaal niet nodig hadden. Zij begonnen uit zichzelf alweer met aflossen. Anderen hebben na drie maanden nog steeds geen inkomen, of slechts gedeeltelijk, en willen graag verlenging van de betaalpauze. De wettelijke ruimte daarvoor is al gemaakt en ook de banken zijn de gesprekken hierover al aangegaan met hun klanten.

De vraag die beantwoord moet worden is hoelang uitstel nog behulpzaam is. Is het uitstel van executie, of is er daadwerkelijk een reële kans dat de klant weer kan beginnen met betalen? Want uitstel is in principe geen afstel. En elke gemiste hypotheekaflossing wordt opgeteld bij de restschuld of ondergebracht in een apart leningdeel (dat uiteindelijk ook afgelost moet worden).

We willen niet dat mensen onnodig lang extra schuld blijven maken

Mariëlle Lichtenberg Rabobank

Banken doen er alles aan om hun klanten een zo goed mogelijke inschatting van de situatie te geven, zegt de NVB in een reactie. De kernwoorden daarbij zijn maatwerk en woningbehoud, behalve als het echt niet anders kan. Lichtenberg van de Rabobank: „We kijken wel strenger dan voorheen, omdat we ook niet willen dat mensen onnodig lang extra schuld blijven maken.”

Zo gaf de Rabobank wél een verlenging aan een kapster die dankzij de versoepeling van de lockdown inmiddels weer aan het werk is en nog een maand extra respijt nodig had om weer op haar normale inkomen te geraken. Maar de bank weigerde een verlenging van de betaalpauze aan een zzp’er die al 25 jaar werkzaam is in de culturele sector, omdat onduidelijk is of deze man ooit weer aan het werk kan in zijn eigen sector en de inkomensvooruitzichten elders niet best zijn. Lichtenberg: „Met hem zijn we het gesprek aangegaan over een andere oplossing. Die werd gevonden in het verkopen van zijn huidige huis, waar veel overwaarde in zat. Hij kon een nieuw huis kopen tegen veel lagere maandelijkse lasten.” Zo’n drastische stap nemen banken het liefst in goede harmonie met hun klanten. Gedwongen huizenverkopen – gemiddeld zijn dat er landelijk een paar honderd per jaar – worden als het enigszins kan voorkomen.

Naderende malaise

Een ding is zeker: aan de soepelheid van de banken in de eerste maanden van corona komt een einde. Uit bescherming van de banken, die geen eindeloze bergen oninbare schulden op hun balans willen en mogen hebben, maar ook uit bescherming van de klant, die niet geholpen is bij eindeloos uitstel en daarmee oplopende schulden.

Om de naderende economische malaise zo goed mogelijk door te komen, zoeken banken nu gezamenlijk naar structurele oplossingen om slachtoffers van de recessie te helpen. Gedacht wordt aan het anders vormgeven van de aflossing van de hypotheek, maar ook hulp bij het aanpassen van inkomsten en uitgaven, herstructurering van de financiën of hulp bij een verhuizing naar een goedkoper huis horen tot de mogelijkheden.

Uit de deze week gepresenteerde reguliere bank lending survey van De Nederlandsche Bank blijkt dat banken in de afgelopen maanden de acceptatiecriteria voor hypotheken hebben aangescherpt. En de verwachting is dat ze de komende maanden alleen nog maar strenger worden. De economische vooruitzichten voor de komende maanden en jaren zijn op hun zachtst grimmig, en elk economisch ramingsbureau houdt rekening met een diepe recessie, oplopende werkloosheid en inzakkende huizenprijzen. De prijs daarvoor moet een keer onder ogen gezien worden.