COA en politie delen privacygevoelige data van asielzoekers al sinds 2013

Asielzoekers De opvangorganisatie voor asielzoekers deelt al zeven jaar persoonlijke gegevens als godsdienst en etniciteit met de politie. De toestemming van asielzoekers daarvoor is ongeldig, zeggen juristen.

Aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel, in 2016.
Aanmeldcentrum voor asielzoekers in Ter Apel, in 2016. Foto John Gundlach/ANP

Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) deelt al zeker zeven jaar privacygevoelige persoonsgegevens van asielzoekers met de politie, zoals godsdienst en etniciteit. Maandag berichtte NRC over de overeenkomst die het COA afgelopen mei met de politie had gesloten om persoonlijke informatie over asielzoekers te delen. Nu wordt duidelijk dat de gegevens van meer dan honderdduizend in principe onschuldige asielzoekers al sinds 2013 worden uitgewisseld. Dat blijkt uit een schriftelijke reactie van het COA. Juristen zeggen dat het COA en de politie daarmee de wet overtreden.

Lees het eerdere bericht: Politie en COA ‘overtreden privacywet’ met delen persoonlijke data asielzoekers

Het COA laat asielzoekers als ze nog maar net in Nederland zijn een ‘toestemmingsverklaring’ tekenen waarin ze akkoord gaan met het delen van hun persoonsgegevens. De toestemming is ongeldig, zeggen juristen. „In de [privacywet] AVG staat dat we met het vragen van toestemming uitgaan van gelijke machtsverhoudingen”, zegt privacyjurist Jeroen Terstegge. Een asielzoeker moet zich vrij voelen om ‘nee’ te zeggen. Maar volgens privacyjurist Arnoud Engelfriet zijn asielzoekers „bang om geen verblijfsvergunning te krijgen als ze niet meewerken. Of ze vrezen dat hun aanvraag onderop de stapel belandt.”

Bewijslast

Bovendien, zeggen de juristen, maken het COA en de politie niet duidelijk waarom en waarvoor deze gegevens dagelijks en op structurele basis verstrekt moeten worden. Dat blijkt ook niet uit de ‘gegegevensleveringsovereenkomst’ tussen het COA en de politie. Terstegge zegt dat de bewijslast hiervoor bij de politie ligt. De politie kon donderdag niet inhoudelijk reageren.

In het document dat de asielzoekers tekenen staat ook dat hun persoonsgegevens kunnen worden gedeeld met onder meer gemeenten en ‘zorgpartners’. Het is nog niet duidelijk sinds wanneer asielzoekers de toestemmingsverklaring krijgen voorgelegd.

In de overeenkomst tussen de politie en het COA staat dat het COA vrijwel alle informatie over asielzoekers aan de politie doorgeeft, waaronder nationaliteit, etniciteit, religie, geslacht, leeftijd en land van herkomst. De politie gebruikt deze gegevens om te handhaven op en rondom asielzoekerscentra en voor onderzoeken naar criminele activiteiten. Engelfriet vreest dat de politie de gegevens gebruikt om etnische profielen van asielzoekers aan te maken.

‘Overwegen kort geding’

Bij asieladvocaten was de uitwisseling van persoonsgegevens tot deze week onbekend. Zij krijgen slechts het dossier van de asielzoekers van de Immigratie- en Naturalisatiedienst onder ogen, niet de formulieren van het COA. „Dat het COA dit soort dingen vraagt had ik niet kunnen bevroeden”, zegt Wil Eikelboom, de voorzitter van de Vereniging Asieladvocaten en -Juristen Nederland. „We willen dat het stopt en overwegen stappen, misschien een kort geding.”

Lees ook: Data slachtoffers mensenhandel op internet gezet

Azc-bewoners met vragen over hun gegevens kunnen op elke locatie terecht bij een „een infobalie”, schrijft het COA in een reactie. Ook kunnen asielzoekers op de „bewonersinformatiesite” in negen talen informatie vinden over hun rechten en plichten. Maar volgens Eikelboom komt die informatie amper aan. „Mensen zijn uitgeput” wanneer ze net in Nederland zijn aangekomen, zegt hij. Ook het COA erkent dat het „de vraag” is of informatie over hun rechten en plichten bij de asielzoekers „goed beklijft”.