Foto Matt Squire / BBC

Interview

‘We gaan een angstaanjagend decennium tegemoet’

Russell T Davies De serie Years and Years schetst een zwart beeld van de nabije toekomst. „Je kunt de serie opvatten als een metafoor voor wat er nu speelt.”

Stel je een wereld voor waar de laatste gletsjer in Groenland is gesmolten, er geen bananen meer te koop zijn en het soms tachtig dagen achtereen regent. De BBC-serie Years and Years – een gezamenlijke productie met HBO – schetst een angstaanjagend beeld van de nabije toekomst.

In zes afleveringen volgen we de familie Lyon uit Manchester, beginnend in 2019 en eindigend in 2034. Het is een periode waarin Groot-Brittannië in de ban raakt van de populistische politica Vivienne Rook terwijl de vluchtelingenproblematiek toeneemt, Europa kampt met energie black-outs en deepfake video’s van politici verwarring zaaien.

Producent en schrijver Russell T Davies, bekend door zijn remake van Doctor Who en het creatieve brein achter Years and Years, vertelt dat hij al tijden rondliep met het idee voor een serie over huidige maatschappelijke en politieke kwesties. „Ik wilde het verhaal vertellen vanuit het perspectief van een liefdevol gezin dat, ondanks alle gebeurtenissen, nauw op elkaar betrokken blijft. Tegelijkertijd wilde ik mijn liefde voor science fiction ook een plek geven.” Hij grinnikt. „Alleen… Ik moet de kijker wel waarschuwen: als je deze serie vergelijkt met Doctor Who, dan is het natuurlijk geen science fiction.”

Trailer Years & Years (2019)

Hoe bedoelt u dat?

„Nou, een echte SF-fan zal teleurgesteld zijn. Years and Years heeft geen buitenaardse wezens en er komen geen explosies voor. Maar ik gebruik de nabije toekomst om daarmee de huidige problemen te belichten. Je kunt de serie opvatten als een metafoor voor wat er nu speelt: Boris Johnson, Brexit, het vluchtelingenprobleem, de klimaatverandering. ”

Emma Thompson speelt Vivianne Rook, een politica die bezig is met de vraag of haar vuilnis wel op tijd wordt opgehaald. Wilde u dit soort populisme aan de kaak te stellen?

„Absoluut. Thompson staat voor Trump, Boris Johnson en al die andere rechtse politici die nu een stem krijgen. Het populisme is in opkomst, je kunt je daar druk om maken, maar in feite staan zij voor wie wij zijn.”

Hoe bedoelt u dat?

„Als je kijkt naar de woede en onvrede die wij met het grootste gemak online spuien, dan is wel duidelijk dat de richting die de wereld opgaat door onszelf wordt bepaald. Grootmoeder Lyon (Anne Reid, red.) wijst er ook op in Years and Years. Ze zegt tegen haar kinderen dat ze zelf de verantwoording dragen voor de ellende in de wereld. ‘Stop de schuld te geven aan de economie, de demagogen of het weer’, zegt ze. ‘Kijk naar jezelf’.”

Lees ook: Erg opwekkend is de nabije toekomst niet in Years and Years

Kunnen mensen eigenlijk wel omgaan met langetermijnproblemen zoals klimaatverandering?

„Dat betwijfel ik. De mensheid is gewoon onvolwassen. In feite zijn we een stel tieners opgesloten in onze slaapkamers: we schreeuwen wat, eten slecht, masturberen, zijn egocentrisch. We moeten ons nog door heel wat stadia van de adolescentie worstelen in de hoop ooit volwassenheid te bereiken.”

Bent u hoopvol of cynisch?

„Cynisch. Onze weigering naar klimaatverandering te kijken is huiveringwekkend. Tegelijkertijd is het te gemakkelijk om te zeggen dat we naar de verdommenis gaan. We zijn nu eenmaal een intelligente soort: we hebben compassie, liefde, dus ja, je moet hoopvol blijven. Maar tegelijkertijd zijn er tijdens deze coronacrisis alweer mensen die weigeren een masker te dragen. We zijn dus constant bezig om onze eigen stompzinnigheid te verslaan.”

In ‘Years and Years’ wordt Trump herkozen. Denkt u dat dit in werkelijkheid ook gaat gebeuren?

„Die kans acht ik groot. We zijn gek als we Trump onderschatten. Dat hebben we eerder gedaan met als gevolg dat hij is gekozen. Destijds zijn we niet in staat geweest de mensen die op hem te stemden te doorgronden. Misschien dat hij door zijn falende coronabeleid niet wordt herkozen, maar goed, de mensen die destijds op hem stemden zijn er nog steeds.”

Vindt u het belangrijk dit soort onderwerpen aan te snijden? U bent overduidelijk politiek gedreven.

„Zeker. Als schrijver is het niet mijn taak om problemen op te lossen. Maar ik heb wel een platform en een stem. Die wil ik gebruiken.”

De invloed van de technologie op de mens is een belangrijk thema in uw serie. Neem dochter Bethany: zij wil ‘transhuman’ worden zodat haar geest wordt opgenomen in de Cloud.

„Het is makkelijk voor ouderen om te zeggen: alle technologie is slecht, kinderen besteden veel te veel tijd op hun smartphones. Je kunt ook zeggen dat we eraan moeten werken om een goede digitale wereld op te bouwen. En je ziet ook dat de jongere generatie er al op een positieve manier gebruik van maakt. Neem de groep K-pop fans op TikTok die de verkiezingsrally van Trump heeft ondermijnd. Dat kinderen zo de autoriteiten onderuit halen en de president voor gek zetten. Dan denk ik: Wauw, briljant!”

‘Years and Years’ eindigt hoopvol. Heeft u dat bewust gedaan?

„Nou, de BBC benadrukte wel dat ze een ‘happy end’ wilden. Het heeft ook geen zin iets te schrijven zonder enige vorm van hoop.”

Waar gaat uw volgende serie over? Corona? Brexit?

„Op dit moment wordt Brexit niet alleen overschaduwd door corona maar vooral ook door de enorme recessie die eraan komt. Dat is terrifying. Dat, in combinatie met de huidige conservatieve regering die geen noodzaak ziet in sociale voorzieningen en een samenleving waar steeds meer mensen onder de armoedegrens raken, betekent dat we een angstaanjagend decennium tegemoet gaan. Dus ja, schrijvers moeten zich tot de tanden bewapenen en hierover schrijven en dit bestrijden!”

En de BBC zal zoiets ook uitzenden?

„Dat denk ik wel. Years and Years was al redelijk controversieel, maar ze hebben me bij de BBC volledig ondersteund. Het probleem is alleen: zal de BBC over een paar jaar nog wel bestaan? We hebben een conservatieve regering die totaal tegen is en tijdens een recessie zal zeggen: het is tijd dat we van die geldverslindende Beeb af moeten.”

Years and Years, vanaf vrijdag wekelijks om 22.15 bij NPO2, en in zijn geheel op NPO Plus.