Interview

Waarom de nostalgische britpop veel gemeen heeft met de Brexit

Jarvis Cocker Een deel van het album van zijn nieuwe band JARV IS… nam Jarvis Cocker op in een ondergrondse grot. „Grotten zijn de bakermat van de artistieke ontplooiing van de mensheid.”

Jarvis Cocker: „De invloed van Leonard Cohen is er altijd geweest.”
Jarvis Cocker: „De invloed van Leonard Cohen is er altijd geweest.” Foto Daniel Cohen

Een artiest moet zich blijven ontwikkelen, vindt Jarvis Cocker (56). Must I evolve? vraagt hij zich zingend af op het album Beyond The Pale van zijn nieuwe groep JARV IS… Yes yes yes yes! zingen zijn vrouwelijke bandleden Serafina Steer en Emma Smith hem dwingend toe. Stilstand is achteruitgang, of je nu een eicel bent of een superster.

Als popster was Jarvis Cocker een laatbloeier. Pas op 31-jarige leeftijd, na vijftien jaar in de marge brak zijn post-punkgroep Pulp door met het nummer ‘Common People’ en het album Different Class. In 1995 was de band uit Sheffield de hit van het Glastonburyfestival, bij een invalbeurt voor de Stone Roses als hoofdact op het grote Pyramidepodium.

Met terugwerkende kracht werd Pulp een van de meest gewaardeerde bands van het britpoptijdperk. Oasis en Blur zorgden evengoed voor onweerstaanbare meezingers, maar Pulp nodigde uit tot nadenken. ‘Common People’, over een Griekse kunststudente in Londen die hardop droomde dat ze zich met gewone mensen wilde omringen, werd het strijdlied van de onderklasse. „Je zult nooit weten hoe het is om zo arm te zijn dat je geen controle over je leven hebt”, zong Jarvis zijn vriendin toe. „Eén telefoontje naar je vader en al je problemen verdwijnen.”

Billen

Britpop en het popsterrenbestaan bevielen Jarvis Cocker maar matig. In 1996 baarde hij opzien bij de uitreiking van de Brit Awards, toen Michael Jackson met een kinderkoor op het podium verscheen om zijn stichtelijke ‘Earth Song’ te zingen. Cocker sprong in beeld en keerde de camera’s zijn rug toe terwijl hij met zijn achterste schudde. Kranten verzonnen erbij dat hij ook zijn blote billen getoond zou hebben. Het was een daad van protest tegen de onechte fantasieën die Jackson uitdroeg, verklaarde Cocker later.

Commerciële zelfmoord, werd hem verweten toen de latere Pulp-albums This Is Hardcore en We Love Live afweken van de succesformule. In 2002 ontbond Cocker de band om in 2011-2013 nog enkele reünieconcerten te geven. Hij ging solo met de albums Jarvis en Further Complications, maakte het album Room 19 met Chilly Gonzales en presenteerde van 2010-2017 de radioserie Sunday Service voor de BBC. Daarin interviewde hij collega-artiesten en draaide hij muziek van Nina Simone tot modern klassiek. Hij bracht obscure dansmuziek met zijn gelegenheidsproject Relaxed Muscle, kluste erbij als redacteur bij uitgeverij Faber & Faber en liet ‘nachtmensen’ aan het woord in de serie Wireless Nights op BBC Radio 4.

Lees over zijn Instagram-poject Domestic Disco: Jarvis Cocker redt fans van eenzaamheid en stilzitten

Ontsmettingsmiddel

Ik tref de Jarvis Cocker in Parijs, waar hij afwisselend met zijn andere huis in Londen verblijft omdat zoon Albert, uit een eerdere huwelijk met modeontwerpster Camille Bidault-Waddington, er op school zit. Op het Parijse kantoor van zijn platenmaatschappij worden op 11 maart nog handen geschud, vlak voordat de coronamaatregelen dat verbieden. Jarvis Cocker verdeelt een naar frisse bloemetjes geurend ontsmettingsmiddel voordat hij me een ferme handdruk geeft. „Mijn vriendin gaf me dit flesje mee”, zegt hij quasi-verontschuldigend, „voor onze veiligheid.”

De doorbraak van Pulp op Glastonbury was 25 jaar geleden, toen het publiek massaal meezong met ‘Common People’. Hoe belangrijk is publieksparticipatie voor een artiest?

„Een publiek dat intensief betrokken is geeft je energie. De muziek wordt er beter van. Glastonbury 1995 was de eerste keer dat zo’n massaal publiek een tekst van mij woord voor woord meezong. Niet het meest simpele nummer, dus dat gaf een enorme kick. Het werd vooral zo’n memorabel evenement omdat ik me meestal niet veel van een optreden herinner. Als alles goed gaat, leef je in het moment, zonder gedachte aan het verleden of zorgen om de toekomst. Een geslaagd optreden voelt voor mij als een soort meditatie.”

Werd Pulp terecht tot de britpop gerekend?

„We waren outsiders, want we bestonden allang voordat die term verzonnen werd. We kwamen uit de alternatieve hoek en toen indiemuziek meer aandacht begon te genereren was dat een opwindende ontwikkeling. Maar: vanaf het moment dat het britpop ging heten werd het een retrobeweging.

„Laten we de sixties overdoen, was het devies, laten we The Beatles evenaren. Niet dat ik iets tegen The Beatles heb. Vooral hun films, die bij ons altijd op Tweede Kerstdag werden uitgezonden, zijn me dierbaar. Ik begreep de fascinatie voor een succesverhaal van artiesten die zich uit de werkende klasse naar boven hadden gewurmd, zowel bij The Beatles als bij britpop. De fatale fout was dat bands het verleden wilden herhalen. Britpop werd een karaokeversie van sixtiesmuziek. Terwijl The Beatles zich in een paar jaar tijd juist geweldig hadden ontwikkeld.”

Het album ‘This Is Hardcore’ uit 1998 werd „de nagel aan de doodskist van de britpop” genoemd. Stak dat?

„Integendeel, ik was er blij mee. Wij bleven experimenteren terwijl de vernieuwing overal om ons heen stagneerde. This Is Hardcore weerspiegelde de teleurstelling; de neergang na alle opwinding die we hadden gevoeld. Het laatste nummer heette niet voor niets ‘The Day After the Revolution’.

„In het Verenigd Koninkrijk was New Labour aan de macht gekomen. De Labourpartij kwam in de greep van het vrijemarktdenken en linkse ideeën verdwenen in de ijskast. Ik was teleurgesteld, want ik wilde verandering. Die nostalgische, non-productieve manier van denken van britpop heeft veel gemeen met de Brexit. Het komt voort uit een Victoriaans verlangen naar een superieur Groot-Brittannië, dat in werkelijkheid nooit heeft bestaan.”

Hoe verschilt de dynamiek van een popgroep met het maken van soloplaten?

„Als lid van een band heb je rekening te houden met de wensen van anderen. Als solist ben ik eigenwijzer. Er hoeft niet elke twee jaar een nieuw album op de plank te liggen. Mijn radioprogramma’s hebben veel poorten geopend. Opeens luisterde ik naar teksten van anderen, interviewde ik mensen, hoorde ik veel meer nieuwe muziek. Ik kreeg minder geduld met de voor de hand liggende songstructuren. Dezelfde drie akkoorden, dezelfde ontwikkeling van melodielijnen. Met mijn nieuwe collectief JARV IS… hou ik me niet meer aan de regels. Om te beginnen zijn de songs meestal langer dan de gebruikelijke drie of vier minuten. Ze ontstaan uit niets en groeien door ze veel te spelen. Een groot deel van het album is live opgenomen. Het verrassingseffect is groter.”

Het openingsnummer ‘Save the Whale’ lijkt door de lage bromstem en droge humor een ode aan Leonard Cohen. Was het zo bedoeld?

„Het is geen geheim dat ik zijn werk bewonder. Toen hij overleed was dat een grote klap, nota bene twee dagen voordat Trump verkozen werd. Een goed mens ging heen en we kregen er een ontzettend slecht mens voor terug. Op een zondagmiddag zag ik de documentaire Marianne and Leonard van Nick Broomfield en bij thuiskomst schoten de eerste zinnen van ‘Save the Whale’ in mijn hoofd. Ik heb Leonard Cohen ontmoet toen ik hem interviewde voor mijn radioshow. Maar als ik eerlijk ben, is zijn invloed er altijd geweest. Luister naar het eerste Pulp-album It uit 1983. Toen was het er al.”

Het nummer ‘House Music All Night Long’ is alles behalve housemuziek. Wat was de inspiratie?

„Ik zat alleen thuis en mijn vrienden waren naar een dancefestival. Ik stelde me voor hoe ze de hele nacht op housemuziek aan het dansen waren. Bij het pingelen op een keyboard dacht ik aan de verschillende betekenissen van het woord ‘house’.

„De synthetische piano uit dat krakkemikkige keyboard herinnerde me aan de klank van de vroege houseplaten, zoals ze gedraaid werden in de warehouses van Chicago. Bij mij werd het een trage song die hoe dan ook als een tribuut aan die vroege housemuziek mag worden opgevat. Zoals ‘Sorted for E’s and Whiz’ van Pulp ging over de rave-cultuur in Engeland. Als ik zelf wel eens in een club kom, ben ik meestal de deejay.”

De tournee van JARV IS… werd wegens het coronagevaar afgelast. Kort na de bekendmaking van de lockdown besloot Cocker dat hij het thuiszitten van zijn fans kon verlichten met een wekelijkse Instagram-liveshow. Bij die ‘Domestic Disco’ draaide hij vooral dansmuziek om tijdens de pandemie in beweging te blijven.

Als er weer gespeeld kan worden verheugt hij zich het meest op concerten onder de grond. „Een deel van dit album werd opgenomen in een grot, de Peak Cavern in Derbyshire. Grotten zijn de bakermat van de artistieke ontplooiing van de mensheid: zie bijvoorbeeld de prehistorische rotswandschilderingen in Lascaux. Het is mijn ideaal om ooit nog eens een grottentour te doen.”

‘Beyond The Pale’ van JARV IS… verschijnt 17 juli bij Rough Trade/Konkurrent.