Rummikuppen en beeldbellen met eeuwelingen in de roerende docu Uitgewoond

Zap Uitgewoond: Achter gesloten deuren (NPO 2) brengt de isolatie waarin mensen aan het eind van hun leven gedreven worden treffend in beeld. Doe-het-zelftelevisie, in het kielzog van YouTube.

Jan Carel vertegenwoordigt met zijn krachtige houding de standvastigheid.
Jan Carel vertegenwoordigt met zijn krachtige houding de standvastigheid. Beeld VPRO

Een spookstad in de woestijn van Nevada, een uitgestorven asbestmijn in Swaziland, de bakkerij van concentratiekamp Sachsenhausen. Het programma Abandoned Engineering op Discovery toont verlaten gebouwen over de hele wereld: betonbrokken, graffiti op de muur, sporen van brand. Er is niets bijzonders te zien. Maar het ronkende commentaar vult de leegte en bouwt de spanning lekker op: waar zijn we? Hier is iets verschrikkelijks gebeurd, maar wat? Dat gaan we zo meteen voor u onthullen. Maar eerst laten we alle shots die we hebben gemaakt nóg een keer zien.

In de VPRO-documentaire Uitgewoond: Achter gesloten deuren (NPO 2) krijgen we ook veel shots van troosteloze grijze gebouwen vol verborgen tragedie. Verzorgingshuizen. Als je geluk hebt, zie je een vrolijke oudere zwaaien op het balkon. Ook hier is iets verschrikkelijks gebeurd: de coronacrisis heeft de bewoners afgesneden van kinderbezoek, praatjes, knuffels. Verlaten ouderen.

Voor de eerdere webserie Uitgewoond (2019) filmde documentairemaker Marijke Schonewille zes ouderen van rond de honderd jaar die moeten verhuizen uit Amsterdamse verzorgingshuis De Drie Hoven. Een stel eeuwelingen verkassen, en ze ook nog uit elkaar halen, is uiteraard ingrijpend. Ze zijn hun vrienden kwijt, kunnen niet wennen aan de nieuwe groep, je ziet ze achteruitgaan. Als Schonewille begin dit jaar terugkeert om een vervolg te filmen, weet ze nog niet dat de ouderen een nog grotere ramp boven het hoofd hangt.

Schonewille filmt alles met haar iPhone, waardoor ze minder invasief is dan een hele cameraploeg. Je merkt ook dat zij de bewoners lang volgt: de gesprekken voelen niet aan als interviews, ze is gewoon een vriendin die op bezoek komt. En ze wil ook best een potje rummikuppen.

In de lockdown kan Schonewille de ouderen niet meer bezoeken. Ze lost het op door te beeldbellen (een heel avontuur voor de ouderen) of ze met een drone te filmen op hun balkon. Als ze zonder beeld met ze belt, filmt ze de buitenkant van het gebouw waar ze niet meer in mag. De kwaliteit is prima, de techniek is onderdeel van het verhaal. Ik voorzie in de toekomst nog veel meer doe-het-zelf-televisie, in het kielzog van YouTube. Het levert hier treffende beelden op van de isolatie waar deze mensen op het eind van hun leven worden ingedreven.

In een rijtuigie

Ondanks het tragische onderwerp – herhaaldelijk komt de begrafenisauto langs – zit er veel warmte en vrolijkheid in de documentaire. Zo krijgt Hetty verjaardagsbezoek in een hoogwerker die voor haar raam verschijnt. Als ‘de corona’ voorbij is, zingen Miep en Suze samen ‘In een rijtuigie’. Luda gaat voor het eerst sinds drie maanden de natuur in en ruikt verzaligd aan de bloemen.

De ster is de welbespraakte Jan Carel, die met zijn krachtige houding de standvastigheid vertegenwoordigt. Hij schrijft een brief aan de universiteit omdat hij wil weten of er leven is na de dood. De oud-marinier heeft in de Tweede Wereldoorlog in Indië een trauma opgelopen. We zien hem de deur van zijn kamer barricaderen om de vijand buiten te houden. Hij demonstreert hoe hij de spuitbussen op zijn bedrand naar de indringer zal gooien, en zijn wandelstok in diens oog zal drijven.

Alleen het virus kan hij niet buiten houden. In een afscheidsbrief vraagt hij zijn kinderen vergiffenis voor de slaag die hij hun heeft gegeven. Zijn vrouw en hij zijn beschadigd uit de oorlog gekomen, zo legt hij uit. Ze wisten niet hoe dat moest, opvoeden. Dan lopen bij de tv-recensent allang de tranen over de wangen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.